E-mail        Print        Font-size  
  • MỘT CUỐN SÁCH TRONG BỘ SÁCH QUÝ VỚI NGƯỜI NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT



    Đó là tập sách trong bộ sách quý 10 tập của cố P.Giáo Sư - Nhà nghiên cứu mỹ thuật Việt Nam Chu Quang Trứ (1941-2003). Sách dày 878 trang, khổ 16x24cm, trình bày đẹp, trang nhã, do NXB mỹ thuật (Hội mỹ thuật Việt Nam) ấn hành, mang tên “Văn hóa Việt Nam nhìn từ mỹ thuật”.

    Một công trình nghiên cứu - sưu tầm công phu, gồm nhiều tiểu luận được tập họp, thành 10 phần với nội dung khá phong phú: 1/ Văn hóa trong tâm thức người Việt. 2/ Bản sắc văn hóa Việt Nam. 3/ Mỹ thuật hiện đại. 4/ Nghệ thuật đình làng. 5/ Kiến trúc truyền thống. 6/ Tiếp cận lịch sử mỹ thuật Việt Nam. 7/ Tranh dân gian Việt Nam. 8/Mỹ thuật ứng dụng. 9/Mỹ thuật Chàm và một số dân tộc ít người khác. 10/ Ứng xử với di tích. Đọc đề mục, xem từng tiểu luận, ta thu được không ít số lượng thông tin qua khảo tả, so sánh, đối chiếu, với phương pháp tiếp cận lịch sử khá khách quan, lô-gích của nhà nghiên cứu có bề dày kinh nghiệm nghề nghiệp. Với trữ lượng tư liệu đã hoàn chỉnh, lịch sử tự nó đã lên tiếng về sự thật bị che khuất. Những mắt xích hay những nhịp cầu bị đứt quãng được nối liền. Lịch sử được giải mã minh bạch, chính xác, thì không còn hiện tượng suy diễn, đoán mò, võ đoán. Những "nhà" nghiên cứu thiếu tư liệu, "ngót" kiến thức tổng hợp, không nhận ra đặc điểm phong cách, vốn ưa "đao to búa lớn", gây dư luận ồn ào, không còn đất dụng võ. Chưa có chìa khóa mở mật mã, làm sao giải mã lịch sử?! Có tư liệu rồi, còn phải kiểm tra tư liệu mới đủ độ tin cậy. Bước tiếp là tổng hợp tư liệu, khả dĩ mới đi đến kết luận. Tư liệu càng bề bộn, phức tạp, tưởng như đã gần sự thật lịch sử, nhưng khi so sánh đối chiếu, thấy còn chênh, chưa khớp, lại phải tiếp tục tìm hiểu khám phá sự thật. Chỉ khi nào sự so sánh, đối chiếu các mặt - như niên đại, phong cách, truyền thuyết, thư tịch, bi ký... Có độ xác xuất cao mới an lòng, đó mới là tiếng nói phát ngôn có thẩm quyền của nhà nghiên cứu.

    Từ tầm nhìn mỹ thuật, tác giả đã nhận diện được toàn cảnh bức chân dung văn hóa Việt Nam: Đời sống tâm linh tín ngưỡng; tục thờ tổ tiên ông bà cha mẹ; tục thờ thần thành hoàng làng; sự đồng tôn tam giáo Nho - Phật - Lão; tinh thần độc lập tự cường chống xâm lăng của dân tộc... Từ đó đã hình thành quan niệm cái đẹp về giao tiếp, ứng xử theo tập quán mỹ học dân tộc, cũng như cái đẹp tạo hình về mỹ thuật dân tộc. Đó là tác động qua lại giữa văn hóa và mỹ thuật. Cũng là chủ đề chính của số lớn di khảo mà ông đã hoàn thành xuất sắc bởi tài năng và tính cần cù đáng quý.

    "Khoa học là tất định, lạnh lùng, thẳng thắn, vô tư. Nghiên cứu là bất định, ấm áp, lôi cuốn và mạo hiểm, nhưng lại được nuôi dưỡng bằng niềm đam mê và những cảm xúc, luôn tạo ra những tranh luận, đối thoại cần thiết cho chính nó. "Đó là ý kiến của 3 đồng tác giả Nowoty, Peter Scott, Michael Gibbons của công trình mang tên "Tư duy lại khoa học" (Rethingkings Science) NXB Trí Thức. Với tôi, đó là ý kiến bổ ích với các nhà nghiên cứu. Cố P.Giáo sư - Nhà nghiên cứu Chu Quang Trứ khi còn bình sinh, ông cũng luôn hướng sự nghiệp của mình theo hướng đó.

    Không thể kết thúc bài viết, mà không nhắc tới người đứng đầu NXB mỹ thuật, nữ họa sỹ giám đốc Đặng Thị Bích Ngân, người chịu trách nhiệm ấn hành công trình, cũng là người có tầm nhìn xa trông rộng. Trước hết là thiện ý muốn chuyển giao những di sản sáng giá của nhà khoa học lịch sử cho thế hệ cùng thời và tiếp theo. Hành trang thật quý giá đã hỗ trợ cho tiến trình nghiên cứu mỹ thuật cổ dân tộc - một ngành văn hóa - khoa học - nghệ thuật còn ít người biết đến.

    P.Giáo sư Chu Quang Trứ đã đi xa đúng 10 năm (2003-2013), giữa lúc sự nghiệp đang thăng hoa bị dang dở, đất nước đang trên đường Đổi mới - Hội nhập - Phát triển, toàn cầu hóa. Việt Nam đề ra mục tiêu “Xây dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”? Tập sách nằm trong bộ sách quý 10 tập đã ra đời đúng lúc, đóng góp tích cực cho tầm nhìn lịch sử.

    Nhân dịp 10 năm ngày giỗ, tôi viết ít dòng, thay nén hương thơm tưởng niệm nhà nghiên cứu giàu cá tính, tài năng và nhân cách. Sự nghiệp của ông sẽ sống mãi với giới yêu văn hóa hóa - khoa học - lịch sử - nghệ thuật.

    Trần Thức

Share:         LinkHay.com