E-mail        Print        Font-size  
  • MẤY CẢM NHẬN VỀ MỸ THUẬT VỚI HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM

    Sau giờ trực chiến – Tranh Hoàng Hoa Mai




    Thời gian cứ trôi đi, lịch sử không bao giờ trở lại, nhưng không gian chiến tích của cuộc chiến vệ quốc vẫn còn đó, những hình tượng cao đẹp về người phụ nữ Việt Nam vẫn sống mãi trong tâm can ký ức của các thế hệ hôm nay và mãi mãi mai sau.

    Người phụ nữ là nhân vật rất vĩ đại cả về tình cảm tâm hồn đạo đức và sức chiến đấu bền bỉ cho hạnh phúc gia đình và vì lẽ sống của nhân loại. Chính vì vậy, phụ nữ là đề tài rộng lớn mang tính nhân văn sâu sắc đối với văn nghệ sĩ trong quá trình sáng tạo xây dựng hình tượng cho tác phẩm của mình.

    Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, người phụ nữ Việt Nam không những là người mẹ, người thầy trong việc sản sinh và giáo dục thế hệ trẻ trở thành những người có ích cho xã hội và chính người mẹ ấy là biểu tượng vĩ đại của chủ nghĩa anh hùng Cách mạng ở mọi thời kỳ của lịch sử Việt Nam. Với ý nghĩa cao đẹp sâu sắc ấy, cần được tôn vinh mà đề tài người phụ nữ là nguồn cảm hứng bất tận và rất hấp dẫn đối với văn học nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật tạo hình.

    Trên thế giới nhiều bức tranh, pho tượng nói về phụ nữ với nội dung khá phong phú, đa dạng, phản ảnh một cách sinh động đa sắc màu, giàu cảm xúc nhằm ca ngợi vẻ đẹp đức độ, lòng nhân hậu, quả cảm, trọng đạo nghĩa cũng như dáng thế, dung nhan của người phụ nữ một cách trân trọng, tôn vinh kể cả trong lĩnh vực tôn giáo, tâm linh, tín ngưỡng và trần thế. Nhiều nước như Pháp, Italia, Tây Ban Nha, Đức, Anh, Phần Lan, Mỹ, Nga, Trung Quốc và hầu hết các nước trên thế giới đều có tranh, tượng về người phụ nữ, thể hiện đúng đắn một tố chất, một biểu tượng riêng có của tạo hoá. ở nước Nga có nhiều bức tượng về người mẹ, về thiếu nữ dũng cảm chiến đấu, hy sinh vì dân tộc Nga vĩ đại và vì hoà bình trên thế giới. Những bức tượng, bức tranh ấy đã cùng lịch sử vệ quốc động viên hàng triệu người ra tiền tuyến chiến đấu vì hạnh phúc cho Tổ quốc mình và vì tiến bộ của nhân loại. Nhiều tác phẩm hội hoạ chân dung về thiếu phụ, thiếu nữ như Monalisa của Leonrdo da vinci, Người đàn bà xa lạ của Kramskoi và nhiều tác phẩm khác của Đavít, Bouchec, v.v… đã cho người xem những tác phẩm đáng tự hào của phái đẹp mà người phụ nữ là biểu tượng. Ở Việt Nam, hình tượng người phụ nữ đã đi vào huyền thoại như một bản trường ca không có giới hạn trong văn, thơ, nhạc, kịch và đặc biệt cho lĩnh vực hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc v.v… Hình tượng Bà Trưng, Bà Triệu, đã được các nghệ nhân dân gian thời xưa và các hoạ sĩ thời nay tạo dựng rất sinh động, thể hiện được khí phách tận tuỵ với nước, với dân, “Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”, thông qua cách biểu đạt mảng khối, đường nét màu sắc, bố cục của pho tượng, bức tranh người phụ nữ đã được tôn vinh trong các đền, đình làng, bảo tàng và cả trên các phương tiện thông tin đại chúng, v.v… ở nước ta.

    Trong những năm chống Pháp, chống Mỹ, nhiều hoạ sĩ, nhà điêu khắc Việt Nam đã dày công nghiên cứu, miêu tả những anh hùng, chiến sỹ là phụ nữ, một lòng một dạ đấu tranh, chiến đấu, hy sinh vì lý tưởng của Đảng vì độc lập dân tộc của đất nước. Nhiều họa sĩ, nhà điêu khắc như Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tử Nghiêm, Nguyễn Sáng, Huy Toàn, Diệp Minh Châu, Trần Văn Lắm, Dương Đăng Cẩn, Lê Đình Quỳ, Tạ Quang Bao, Nguyễn Phú Cường và nhiều nghệ sĩ tài danh khác đã có những tác phẩm đẹp ca ngợi tôn vinh người phụ nữ Việt Nam trong quá khứ và hôm nay. Trong bài viết này tôi không thể kể hết được những sáng tác của giới Mỹ thuật Việt Nam ở các thời kỳ mà chỉ phân tích một số tác phẩm cho một số chủ đề, khắc hoạ hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong cuộc chiến chống Pháp, chống Mỹ ở các tác phẩm tranh, tượng của một số tác giả.

    Hoạ sĩ Huỳnh Văn Gấm có tác phẩm Võ Thị Sáu với chất liệu sơn dầu, đây là tác phẩm nổi tiếng của ông. Bức tranh miêu tả người con gái thành đồng Võ Thị Sáu với một dáng thế rất hùng dũng hiên ngang bất khuất của một thiếu nữ trước họng súng đe doạ của quân thù. Với cách biểu đạt rất ấn tượng, chân dung chị Sáu được tác giả vẽ nghiêng có ánh mắt rực sáng, khuôn mặt đôn hậu nhưng rất khảng khái đanh thép thể hiện một niềm tin sắt đá không gì lay chuyển nổi, hướng về Tổ quốc thân yêu, dân tộc Việt Nam vĩ đại, đấu tranh quyết liệt với giặc, thà hy sinh chứ quyết không khuất phục trước sự tra tấn dã man của kẻ thù. Tác giả miêu tả nhân vật anh hùng không những ở khuôn mặt, sắc thái, đôi môi căm thù giặc mà cả bộ ngực quả cảm, bên trong sâu thẳm là một trái tim vĩ đại của người chiến sĩ cách mạng trung kiên Võ Thị Sáu, ở tuổi đời còn rất trẻ, trong trắng. Người nữ chiến sĩ anh hùng ấy, thông qua ngôn ngữ hội hoạ, Huỳnh Văn Gấm cho người xem một hình tượng son sắt vì độc lập dân tộc vì hạnh phúc của nhân dân, chị đã đấu tranh và hy sinh cao cả, làm cho kẻ thù phải kinh ngạc và khâm phục, người phụ nữ Việt Nam ở thế kỷ hai mươi.

    Sĩ Ngọc với bức tranh sơn mài “Bát nước” là một tác phẩm đẹp, một trong những bức tranh sơn mài tiêu biểu trong nền Mỹ thuật Việt Nam ở thời kỳ chống Pháp. “Bát nước” hoạ sĩ đã khái quát chủ yếu hai nhân vật, người mẹ và anh lính trên đường hành quân vất vả, mệt nhọc được bà mẹ hậu phương đón tiếp và chăm sóc bằng tình cảm như người con ruột thịt của mình. Trong tác phẩm, hoạ sĩ đã nắm bắt rất sâu sắc tình nghĩa của người mẹ Việt Nam đối với người lính Cụ Hồ. “Bát nước” mà trong đó chứa đựng một triết lý sâu nặng quân dân, giữa người mẹ ở hậu phương với các con đang cầm súng ngày đêm chiến đấu kiên cường, đánh Pháp, đuổi giặc, gìn giữ giang sơn đất nước, giữ vững chủ quyền dân tộc mà Đảng và Bác Hồ đã lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh dành lại từ tay đế quốc Pháp. Cách xây dựng hình tượng nghệ thuật hội hoạ ở đây là bà mẹ quạt mát cho người lính uống bát nước chè xanh cầu mong cho con đi chiến đấu thắng lợi và trở về trong tình cảm đầm ấm như lòng mẹ ở quê nhà dành cho con. Xem tranh “Bát nước” người ta như hoá thân vào tác phẩm để được có những giây phút thiêng liêng, giao cảm qua bát nước và làn gió quạt mát của người mẹ đối với thế hệ người lính hôm qua và cả các chiến sĩ hôm nay. ở một góc độ khác, hoạ sĩ Trần Văn Cẩn cho người xem một cách khai thác ý tưởng xây dựng hình tượng người phụ nữ trong thời chiến chống Mỹ cứu nước “Nữ dân quân vùng biển” bằng chất liệu sơn dầu. Đây là một tác phẩm mà tác giả vẽ trực tiếp người phụ nữ trong một bố cục khá hoàn hảo, có phối cảnh trời biển và chủ thể chủ đạo trong tranh là người phụ nữ vai khoác súng với gương mặt hào hùng, một dáng vóc khoẻ khoắn, thể hiện một sức sống mãnh liệt, một niềm tin tất thắng trong việc giữ trời, giữ biển thân yêu của Tổ quốc. Để tôn vinh những người phụ nữ, người mẹ trong cuộc chiến tranh chống Mỹ, nhiều hoạ sĩ nhà điêu khắc đã dày công tìm tòi ý tưởng, chủ đề, chất liệu để xây dựng những cụm tượng đài, tượng chân dung khá phong phú như ở Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh). Nhà điêu khắc Lê Đình Quỳ đã dày công nghiên cứu xây dựng nhân vật trong nhóm tượng đài để miêu tả tính cách những nữ thanh niên xung phong với một khí phách oai hùng, quả cảm xả thân vì Tổ quốc, tồn sinh của dân tộc. Những đường nét mảng khối đậm nhạt biểu đạt dáng vóc dung quang của pho tượng mà Lê Đình Quỳ sáng tạo trong tác phẩm của mình, phần nào nói lên tình cảm khâm phục trân trọng của tác giả đối với nữ chiến sĩ thanh niên xung phong không quản gian khổ, không tiếc tuổi thanh xuân của mình hy sinh để giữ vững huyết mạch giao thông cho cuộc chiến dành thắng lợi, giải phóng miền Nam thống nhất nước nhà. Tượng đài chân dung mẹ Suốt ở Quảng Bình và nhiều pho tượng đẹp khác cũng được xây dựng ở nhiều địa phương trong nước. Gương mặt và dáng vóc mẹ Suốt chèo đò dưới làn bom đạn của giặc Mỹ, ngày đêm chuyển hàng, chuyển quân qua sông để vào tuyến lửa chiến đấu là một trong nhiều hình tượng điêu khắc và hội hoạ đẹp như thế. Hình ảnh quả cảm ấy của mẹ Suốt đã trở thành tượng đài cho dấu ấn lịch sử của người phụ nữ Việt Nam. Nhìn chung cách miêu tả tính cách nhân vật người phụ nữ ở các tác phẩm hội hoạ, cũng như điêu khắc đã thể hiện rất rõ về tính hùng trong việc xây dựng hình tượng người phụ nữ Việt Nam, thể hiện sức chiến đấu của chủ nghĩa anh hùng cách mạng với chân lý “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, “Giặc đến nhà đàn bàn cũng đánh” là những lời nói từ tiếng lòng, tiếng ruột của người phụ nữ Việt Nam từ bao đời nay mà biết bao người mẹ, người chị đã ngã xuống để gìn giữ quê hương đất nước, hạnh phúc cho đồng bào. Trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ cứu nước có hàng ngàn bà mẹ đã sản sinh ra cho dân tộc hàng vạn người chiến sĩ vệ quốc vĩ đại. Trong số đó có người mẹ sinh ra gần chục người con và đã chiến đấu hy sinh vì nghĩa lớn, vì thống nhất nước nhà, vì giang sơn về một mối. Những người mẹ, người chị ấy đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam và đó cũng là chủ đề vô cùng lớn để các hoạ sĩ, các nhà điêu khắc xây dựng hình ảnh đẹp trong nghệ thuật tạo hình mà người phụ nữ là hình tượng chủ đạo trong tác phẩm mỹ thuật nước nhà.

    Hoàng Hoa Mai

Share:         LinkHay.com