E-mail        Print        Font-size  
  • Triển lãm Hội họa 1951

     Chủ tịch Hồ Chí Minh thân mật chuyện trò cùng họa sĩ Nguyễn Phan Chánh tại Đại hội Văn nghệ Toàn quốc lần thứ 3 (1/2/1962)


    Sau sự kiện Đại hội Văn nghệ toàn quốc năm 1948, Ban Mỹ thuật trong Hội Văn nghệ Việt Nam đã thành lập xưởng Mỹ thuật, trường Mỹ thuật. Vậy là ngành Mỹ thuật đã có bước phát triển nhanh cả về lực lượng và sáng tác tác phẩm.

    Triển lãm hội họa năm 1951 và hội nghị tranh luận hội họa do Hội Văn nghệ Việt Nam đứng ra tổ chức. Trong thông báo gửi các họa sĩ viết: "Trọng tâm của triển lãm là tranh phổ biến lấy đề tài trong sự sản xuất và chiến đấu, nêu gương căm thù anh dũng của quân, dân. Tuy vậy một số tranh sơn dầu, sơn mài, mộc bản, thủy họa, vẽ lụa cũng cần có mặt trong triển lãm để giới thiệu những tìm tòi mới của anh em. Triển lãm hội họa 1951 sẽ nơi tập hợp công trình sáng tác của đông đủ anh em, nêu cao ý thức phục vụ của những người làm công tác hội họa, đồng thời giới thiệu nghệ thuật của tranh phổ biến và tác dụng sâu sắc của nó trong quần chúng nhân dân. Triển lãm hội họa 1951 sẽ là nơi gặp gỡ để kiểm điểm lại nghệ thuật phục vụ kháng chiến của chúng ta. Cũng là nơi những họa sĩ chân chính biểu dương lực lượng và hành động thống nhất của mình..."

    Ban vận động triển lãm Hội họa năm 1951 gồm Tô Ngọc Vân, họa sĩ, giám đốc trường Mỹ thuật Việt Nam; Trần Văn Cẩn, họa sĩ, Ủy viên thường vụ Hội Văn nghệ Việt Nam; Nguyễn Xuân Sanh, đại diện Hội Văn nghệ Việt Nam; Dương Bích Liên, họa sĩ; Nguyễn Tư Nghiêm, họa sĩ; Nguyễn Sáng, họa sĩ. Ban tổ chức trưởng ban Trần Văn Cẩn, Phó ban Nguyễn Sáng, thư ký Dương Bích Liên.

    Theo Tạp chí Văn nghệ, cơ quan của Hội Văn nghệ Việt Nam số 31 ngày 15 tháng 12 năm 1951: “Ngày 7 tháng 11 các họa sĩ họp để củng cố thêm Ban Tổ chức triển lãm và vạch kế hoạch cụ thể tiến hành công việc. Có các anh: Mai Văn Nam (khu 3), Nguyễn Văn Tỵ, Phạm Văn Đôn, Nguyễn Văn Bình, Trần Thanh Tâm (khu 4), Văn Cao, Kim Đồng, Tạ Thúc Bình, Trần Đình Thọ, Dương Bích Liên, Phan Kế An, Nguyễn Trọng Hợp, Đinh Vọng (Việt Bắc). Ở Hội, có Huy Tưởng, Xuân Sanh, Xuân Diệu, Ban Tổ chức tăng cường gồm có Trần Văn Cẩn, Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên, Huỳnh Văn Thuận, Trần Đình Thọ, Nguyễn Văn Tỵ...”.

    Ban Vận động và Ban Tổ chức cũng có chế độ trợ cấp loại A và loại B cho các họa sĩ chuyên nghiệp trong thời gian sáng tác, tiền lộ phí đi dự triển lãm và họp Hội nghị tranh luận theo giá gạo Việt Bắc và địa phương. “Các họa sĩ nhận trợ cấp có trách nhiệm làm việc ít nhất phải có ba bức tranh thận trọng gửi đến triển lãm. Các họa sĩ trong nhân dân có tranh sẽ được chi hội khu giới thiệu đến bày”.

    Kết thúc triển lãm sẽ có một Hội nghị tranh luận hội họa mục đích: Kiểm thảo công tác ngành họa. Phê bình tác phẩm và tự phê bình (căn cứ vào những tác phẩm đã trình bày ở triển lãm). Trao đổi kinh nghiệm công tác và sáng tác. Thành phần dự hội nghị: “Tất cả họa sĩ chuyên nghiệp có tranh bày. Một số họa sĩ nhân dân do các khu chọn. Một số học sinh trường mỹ thuật, một số đại biểu các ngành văn nghệ. Một số đại biểu chính quyền các đoàn thể, quần chúng chính trị”.

    Dự kiến ban đầu triển lãm sẽ khai mạc vào ngày 3 tháng 10 năm 1951 nhân kỷ niệm ngày thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam nên các tranh gửi đến triển lãm hạn cuối cùng đưa tranh lên Việt Bắc trước ngày 15 tháng 9 năm 1951.

    Cũng theo Tạp chí Văn nghệ số đã dẫn ở trên, triển lãm Hội họa được khai mạc vào ngày 19 tháng 12 năm 1951 ở Việt Bắc. Hội nghị tranh luận hội họa họp: các ngày 21, 22, 23 tháng 12 năm 1951.


    Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Triển lãm tranh - ký họa từ miền Nam gửi ra Bắc lần thứ 2, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (25/12/1968)

    Triển lãm Hội họa 1951 mới được khai mạc tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang để chào mừng kỷ niệm ngày toàn quốc kháng chiến và chào mừng thành công Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ hai. Đến dự khai mạc có Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Trưởng ban tuyên truyền Tố Hữu đã đến triển lãm và đã được các họa sĩ Tô Ngọc Vân, Ủy viên BCH Hội Văn hóa Việt Nam, họa sĩ Trần Văn Cẩn - Ủy viên BCH Hội Văn nghệ Việt Nam hướng dẫn xem triển lãm.

    Trước đó, ngày 10 tháng chạp năm 1951 Hồ Chủ tịch đã gửi thư cho các họa sĩ nhân dịp khai mạc triển lãm và trước Hội nghị tranh luận về hội họa.

    Triển lãm Hội họa năm 1951 là cuộc Triển lãm mỹ thuật lớn nhất ở Việt Bắc và là triển lãm lớn nhất trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp với hơn 300 tác phẩm của nhiều tác giả, phong phú về thể loại và chất liệu: từ tranh cổ động, trực họa đến tranh sơn dầu, lụa, bột màu, chì than, mực nho, thuốc nước, tranh tam bình, tứ bình...

    Trần Văn Cẩn với tác phẩm Thi đua đóng thuế nông nghiệp để bộ đội ăn no, đánh thắng; Trần Đình Thọ với tác phẩm Tình quân dânVụ mùa thắng lợi; Nguyễn Sáng với tác phẩm GặtVề bản; Dương Bích Liên với tác phẩm Nhân dân chúc thọ Hồ Chủ tịchĐi học; Mai Văn Hiến với tác phẩm Hồ Chủ tịch săn sóc thiếu nhi; Trần Duy với tác phẩm Ánh sáng; Mai Văn Nam với tác phẩm Không khai; Ngô Tôn Đệ với tác phẩm Lọ gạo nuôi quân, Ông năm đọc báoDân quân du kích. Triển lãm còn có tác phẩm của nhiều tác giả như Phạm Văn Đôn, Nguyễn Thị Kim, Huỳnh Văn Thuận, Tạ Thúc Bình, Nguyễn Tư Nghiêm, Bùi Xuân Phái, Phan Thông, Quang Phòng, Văn Cao, Lê Quốc Lộc, Nguyễn Văn Thiện, Trần Đông Lương, Nguyễn Tài Lương, Lê Lam, Trọng Kiệm, Trịnh Thiệp, Ngô Mạnh Lân, Thục Phi, Thu Dung, Nguyễn Đức Vượng, Lê Huy Hòa, Ngô Minh Cầu, Lê Nguyên Lợi. Loại tranh đả kích có tác phẩm của Phan Kế An, Mai Văn Nam, Nguyễn Bích, Nguyễn Thọ, Đào Đức.

    Ban giám khảo cuộc thi trong triển lãm hội họa 1951 do Hội Văn nghệ Việt Nam tổ chức gồm: Trần Văn Cẩn – trưởng ban; Tô Ngọc Vân, Nguyễn Văn Tỵ, Trần Đình Thọ - ngành họa; Nguyễn Xuân Sanh đại diện Hội Văn nghệ Việt Nam; ông Dương Đức Hiền đại biểu mặt trận; ông Quốc Thường đại biểu nông hội; bà Phan Thị An đại biểu Hội Liên hiệp phụ nữ.

    Các giải thưởng do cơ quan tổ chức tặng gồm: Ban thường trực Quốc hội tặng một bình hoa bằng đồng tráng men do nhân dân Thủ đô gửi tặng Hồ Chủ tịch, Hồ Chủ tịch tặng Quốc hội và Quốc hội gửi tặng lại toàn thể các họa sĩ kháng chiến; Ủy ban Liên Việt toàn quốc tặng giải thưởng 10 vạn đồng; Hội Văn nghệ Việt Nam tặng một giải 7 vạn đồng, hai giải 5 vạn đồng; Đảng Dân chủ Việt Nam tặng giải 2 vạn đồng; Liên đoàn Thanh niên Việt Nam tặng giải 2 vạn đồng, một tập phiên bản họa Liên Xô, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tặng giải cho nữ sinh trường Mỹ thuật một bức tượng bằng thạch cao; Báo cứu quốc tặng giải 2 vạn đồng cho tranh đả kích.

    Hội đồng giải thưởng đã tặng: Giải Nhất (giải của Mặt trận) cho hai tác phẩm: Bộ tranh tứ bình Thuế nông nghiệpDồn làng của họa sĩ Tạ Thúc Bình; Giải Nhì (bảy vạn đồng) cho hai tác phẩm: Tranh điệp Thi đua học tập thuế nông nghiệpTất cả cho tiền tuyến của họa sĩ Lê Quốc Lộc; Giải Ba (năm vạn đồng) cho bộ tranh Chống rét trâu bò của họa sĩ Lưu Công Nhân; Giải tập thể (năm vạn đồng và tập phiên bản Hội họa, một kỷ niệm bằng đồng) cho trường Mỹ thuật, đã vẽ 169 tranh (76 bức được bày triển lãm); Giải tranh biếm họa (hai vạn đồng) cho ông Phan Kế An tác giả các tranh đả kích bằng sơn dầu pha loãng; Giải Khuyến khích (mỗi giải hai vạn đồng) được trao cho tranh sơn dầu Gặt của họa sĩ Nguyễn Sáng; tranh lụa Tin chiến thắng của họa sĩ Nguyễn Sĩ Ngọc; tập tranh in litô Hoạt động nhân dân của họa sĩ Phạm Văn Đôn và nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim; tranh cổ động Thực hiện thuế nông nghiệp của họa sĩ Thục Phi.

    Theo họa sĩ Tô Ngọc Vân trong bài Phòng triển lãm 1951 đăng trong Văn nghệ số 35 tháng 4 năm 1992 thì: “Đi từ phòng ngoài có nhiều tranh sơn dầu, tranh lụa, tranh cuộn, qua mảnh sân hai dãy hành lang phủ kín những tranh phổ biến, vào đến phòng trong chính tâm của cuộc triển lãm đầy những tranh dán phố, hình ảnh của tác phẩm nổi trội lên vẫn là hai bộ tranh dân tộc của Tạ Thúc Bình. Ta ghi nhận một thắng lợi trong sự tìm tòi xây dựng một nền hội họa Việt Nam. Những đề tài căm thù, anh dũng, tuyên truyền, phổ biến chính sách của Chính phủ và Đảng lãnh đạo là nguồn cảm xúc độc nhất của người họa sĩ giờ đây có mặt trong phòng triển lãm. Ta ghi đấy là một thắng lợi lớn trên bước đường tư tưởng của người họa sĩ”.

    Các Triển lãm mỹ thuật trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp tuy không nhiều về số lượng cũng như quy mô tổ chức, nhưng nó đã góp phần quan trọng vào việc đưa Mỹ thuật đến với đồng bào và chiến sĩ đang anh dũng kháng chiến, động viên khuyến khích các họa sĩ sáng tác, đưa hoạt động mỹ thuật trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống xã hội trong điều kiện hết sức gian khổ.

    Trần Khánh Chương

Share:         LinkHay.com