E-mail        Print        Font-size  
  • TẠO HÌNH CON KHỈ TRÊN GỐM VIỆT

    H1. Tiêu bản bình gốm. (Chu Đậu) tạo hình khỉ mẹ, khỉ con cao 5,7cm




    Trong những con vật gốm thú thiêng tiêu biểu như Long, Lân, Quy, Phượng đến những con vật có sự biến đổi mang ý nghĩa thần linh với niềm ước nguyện của con người như hình tượng Cá Chép hóa Rồng rồi con Long Mã, con Ngựa có cánh... đã được người thợ gốm ngày xưa mô tả khá nhiều. Gốm tạo hình kiểu này thường được tô vẽ, hay đắp nổi các kiểu dáng từ đồ đựng dành cho việc dâng cúng hay cho vua chúa đến dân dã như đồ gia dụng trong nhà. Trong các đồ gốm có tráng men của người Việt xưa được giới chuyên môn quan tâm và dành cho sự ngạc nhiên khi hầu như hình ảnh cả một đất nước Đại Việt thời Lê Sơ đã được tái hiện ở các sản phẩm gốm có tráng men nầy. Đó là gốm Chu Đậu(*). Từ phong cảnh, con người, cây cỏ, chim chóc, hoa bướm, côn trùng đến cả loài thủy sinh dưới nước như cá, tôm, cua... cả sinh hoạt trên nhà, dưới thuyền hài hoà với những con thú trên rừng, thú nhà. Trong những biểu tượng về mười hai con giáp tượng trưng cho mười hai con vật là thú thiêng và thú thường thì tạo hình Thân/Khỉ xuất hiện hiếm hơn cả. Khi tham gia cuộc khai quật con tàu đắm Cù Lao Chàm từ năm 1997 đến 2000, người viết bài này đã trực tiếp đo, vẽ các hiện vật với những hoa văn và cả kiểu dáng đồ đựng cũng chỉ gặp duy nhất hai tiêu bản có hình tượng con Khỉ. Trong khi các hiện vật trang trí là các con thú có liên quan đến mười hai con giáp thì khá nhiều nhất là thú thiêng: Thìn/Long, và thú thường như Ngọ/Ngựa,Sửu/Trâu. Để có thể hình dung được con Khỉ được thể hiện như thế nào với người thợ gốm xưa, nay tôi xin gởi hình ảnh (H1) cái bình nhỏ cao chỉ 5,7cm có dáng khỉ mẹ âu yếm khỉ con như kiểu Lân mẫu xuất Lân nhi, được vẽ lam (xanh côban) dưới men thêm các chi tiết để lộ rõ mắt, mũi, miệng, tay chân... Và một tiêu bản là con khỉ được trang trí trên nắp hộp nhỏ (H2) có đường kính 6,7cm. Cũng vẽ màu lam nhưng với tư thế như là ở trên cây nhảy xuống thêm chi tiết với một con khỉ khác ở góc trái đưa tay ra khều lấy có vẻ như đang đùa giỡn. Nét vẽ sinh động phản ánh tính cách của loài khỉ .



    H2. Tiêu bản nắp hộp gốm (Chu Đậu) tạo hình khỉ đường kính 6,7cm


    Với hình tượng con Khỉ hiếm hoi này tạm thời dự đoán là mẫu gốm mậu dịch – xuất khẩu nhưng chứa đầy tinh thần Nho giáo và Phật giáo ảnh hưởng sâu sắc giai đoạn Đại Việt vào thế kỷ XV-XVI. Rất mong những người yêu gốm cổ nhất là gốm Việt có thêm nhận xét. Nhân xuân Bính Thân, 2016 trân trọng giới thiệu.

    Chú giải: (*) Trong những năm 90 của thế kỷ thứ XX, các nhà khảo cổ đã

    khai quật tại thôn Chu Đậu nay thuộc xã Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương và những vùng chung quanh thuộc tỉnh Hải Dương với rất nhiều đồ gốm xếp loại gốm tráng men gồm men lam và ba màu (tam thái) mang đậm nét gốm phong cách Việt gọi chung là dòng gốm gốm Chu Đậu. Những năm 1997 về sau khi con tàu đắm cổ Cù Lao Chàm, Hội An được phát hiện và khai quật với số lương khổng lồ trên 200 ngàn hiện vật được tìm thấy là đồ gốm cũng được xếp hạng có nguồn gốc từ lò gốm Chu Đậu, ở phía Bắc xuất khẩu đến các nước phía Nam qua con đường biển-con đường tơ lụa trên biển. Tuy nhiên những năm gần đây qua những cuộc khai quật tại thành cổ Thăng Long thì một số nhà khảo cổ cho rằng có xuất xứ từ đây. Sẽ có những tranh cãi, nhưng có thể thống nhất rằng là loại gốm nhất là loại bát chân cao, có trôn bát tô màu nâu/màu sôcôla và đồ đựng có dáng đàn tỳ bà/ngọc hồ xuân/yuhuchun (âm đọc chữ Hán), bình chích chòe (đa số có trang trí hình vẽ chim chích chòe) được vẽ đơn sắc, chủ yếu là lam dưới men và ba màu trên men (tam thái) là sản phẩm mang thuần phong cách của gốm Việt. Niên đại được xếp vào cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI. Vì là gốm mậu dịch đã xuất khẩu nên các sản phẩm này có khá nhiều trong các sưu tập của bảo tàng nước ngoài. Đặc biệt có sản phẩm tuyệt đẹp đang thuộc sở hữu của bảo tàng Tokapi Saryi, Thổ nhĩ Kỳ với bình vẽ lam hoa mẫu đơn cao 54cm.

    Nguyễn Thượng Hỷ

Share:         LinkHay.com