E-mail        Print        Font-size  
  • CHẠM KHẮC ĐÌNH, ĐỀN THẾ KỶ XVII, XVIII Ở THƯƠNG CẢNG CỔ VÂN ĐỒN - ĐẢO QUAN LẠN

    Chạm khắc Đình Quan Lạn



     



    Thương cảng Vân Đồn là một nơi giao thương với quốc tế nổi tiếng của nước ta thời Đại Việt. Tại đây hiện còn lưu giữ được cổ vật đình, đền của các triều đại Lý, Trần, Lê, Trịnh. Ngôi đình chạm khắc tinh xảo, còn giữ được nguyên bản rất mẫu mực từ thế kỷ XVII, XVIII là điều rất đặc biệt hiếm có ở nơi biên cương hải khẩu nước ta. Ta có thể ngược dòng thời gian nơi đây là một vùng biển nổi tiếng trong giới quý tộc thương mại châu Âu ở Vịnh Bắc Bộ. Những quý tộc hãnh diện khi họ mua được những món hàng quý giá như trầm hương, tơ lụa, gốm sứ được mang về từ phương Đông xa xôi. Nhiều tài liệu cổ đã nói đến con đường hương liệu, gia vị bởi hành trình của các thương gia Ả Rập, Ấn Độ theo gió mùa đến vùng Đông Nam Á nước Văn Lang, Nam Việt là nơi có nhiều đặc sản hương liệu quế hồi, trầm hương... Trong lăng mộ của Triệu Muội (Văn Đế nước Nam Việt) ông là con của Trọng Thủy Mị Châu thời An Dương Vương, cháu đích tôn của Triệu Vũ Đế đã lưu giữ những đồ vàng bạc đựng thuốc của xứ Ba Tư do giao thương mà có từ thế kỷ III TrcCN. Thời gian này người Việt đã phát triển thương mại, giỏi đi thuyền được lưu giữ trong nền văn hóa trống đồng với các loại thuyền tầng đi biển. Các vùng hải cảng sầm uất nhất của biển Đông nằm trong Vịnh Bắc Bộ (Vân Đồn, Hòn Gai) trước người Hán mới phát triển hàng hải vào thế kỷ V Sau CN. Sách cổ Trung Hoa viết: “Người Việt cổ sinh hoạt dưới nước nhiều hơn ở trên cạn nên bơi lội giỏi, biết làm các thứ thuyền nhỏ là Linh, thuyền nhỏ thân dài là Đĩnh, thuyền lớn gọi là Tu lự, thuyền có lầu (lâu thuyền), thuyền gắn mũi Qua là Qua thuyền.” Khảo cổ đã tìm những lưỡi qua đá ở văn hóa Phùng Nguyên hơn 200 năm TCN. Hoài Nam Vương Lưu An nhà Hán viết “người Việt thạo thủy chiến, quen dùng thuyền, ở trên cạn ít, ở dưới nước nhiều. Họ cắt tóc xăm mình, đóng khố để tiện bơi lội, mặc áo cộc để tiện chèo thuyền” (Thành Nêlê thời Asôka/88). Văn hóa Đông Sơn là đỉnh cao có những lâu thuyền trên các trống đồng nổi tiếng thuộc thời kỳ đồ đồng xuất hiện khoảng 3000 đến 2500 TrcCN. Những thương cảng sầm uất ở Vịnh Bắc Bộ nước ta được các nhà hàng hải quốc tế thường gọi là Cattigara. Khoảng năm 90 Sau CN nhà địa lý học giả nổi tiếng Ptolemy nhà bác học người Hy Lạp đã vẽ bản đồ thế giới, ghi những địa danh của “bán đảo vàng” Mã Lai, Đông Dương với Vịnh Bắc Bộ phía đông Ấn Độ. Ông đã chú giải chi tiết và vẽ hải đồ hàng hải giao thương với một hải càng thuộc Giao Chỉ được ghi rõ rệt là Cattigara. Viện Viễn Đông Bác Cổ đã phỏng định vị trí hải cảng Cattigara nằm trong khu vực cảng Vân Đồn, Quảng Ninh. Theo người Bắc Âu từ ngữ hàng hải thời đó Kati là tàu thuyền, gara là hảo đạo, như vậy có nghĩa là hải cảng tàu thuyền, hải hàng trao đổi hương liệu gốm sứ, tơ lụa. Vân Đồn thời tự chủ Đại Việt là một hải cảng quốc tế trọng yếu do vua Lý Anh Tông sáng lập thương cảng năm 1149 (nay là xã Quan Lạn, huyện Vân Đồn, nằm trong Vịnh Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh). Thương cảng Vân Đồn các nhà khảo cổ đã phát hiện ra nhiều bến bãi cổ, theo một dải từ Cống Tây, Cống Đông, Cống Yên, Ngọc Vừng đến Quan Lạn và các đồ sứ cổ thời Lý Trần. Sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: “Năm Kỷ Tỵ niên hiệu Đại Định thứ 10 (1149), mùa xuân tháng 2 thuyền buôn 3 nước Trảo Oa (Indonexia), Lộ Lạc (hạ lưu sông Chao Phraya); Xiêm La (Thái Lan) vào Hải Đông (Vân Đồn, Quảng Ninh) xin cư trú, buôn bán, vua bèn cho lập trang Vân Đồn để buôn bán hàng hóa quý giá, dâng tiến sản vật địa phương”.

    Cảng biển giao thương quốc tế Vân Đồn của Đại Việt dùng buôn bán sản vật với hải ngoại trở nên sầm uất trong các triều đại Việt Nam. Trong Dư địa chí, Nguyễn Trãi viết: “Khách thương đến buôn bán lớp này đến lớp khác, đem đồ dâng cống”. Thời Trần thương cảng Vân Đồn, Quan Lạn là phòng tuyến thủy quân vững chắc, là địa điểm quân sự trọng yếu bảo vệ đất nước trước họa xâm lăng. Nơi đây đã diễn ra những trận đánh ác liệt tiêu diệt đoàn chiến thuyền quân Nguyên Mông 1287-1288. Quân Trần dưới sự chỉ huy của Phó tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư đã tiêu diệt 500 đại chiến thuyền chở đầy khí giới, quân nhu và hơn 70 vạn thạch lương thực của đợt tấn công nước ta lần thứ 3 năm 1288, trên địa danh phòng tuyến Vân Đồn Quan Lạn ngày nay. Đây là một trận đánh thần kỳ, độc đáo của lịch sử thủy quân thời Trần. Do có công lao to lớn nhân dân Quan Lạn lập đền thờ tôn tướng quân Trần Khánh Dư làm thành hoàng. Vua Trần Nhân Tông sắc phong cho ngài là: Đương Cảnh thành hoàng, Đường Cái Cao Minh đại vương, gia tăng Bảo an chính trực, Hựu thiện Đôn nghi, Bảo Trung hưng thượng thần vi tiên. Đền thờ Trần Khánh Dư ngoài những đồ thờ cổ vật đã được nhà nước trùng tu xây dựng to lớn, khang trang, là di tích lịch sử cấp quốc gia 20/10/2003.

    Nghệ thuật kiến trúc chạm khắc Đình thờ Lý Anh Tông

    Ngôi đình thờ vua Thiên tộ lục đại hoàng thượng Lý Anh Tông còn bề thế nguyên vẹn kiến trúc gỗ lim từ thế kỷ XVII, XVIII tại đảo Quan Lạn. Ngài đã có công lập thương cảng Vân Đồn năm 1149 với quy mô lớn chạm khắc rồng vô cùng tinh tế theo lối rồng mây được chạm kênh bong từ thời Lê Trịnh. Những đường nét bố cục rộng lớn và nét chạm khắc kênh bong dầy đặc toàn gỗ lim. Những cột gỗ có đường kính khoảng 70-80cm, với bước gian rộng khoảng 5m, cửa lùa, các đầu đao, đầu hồi đều chạm kênh bong, thân rồng chuyển động với những mảng mây, dải râu rồng uốn lượn trên các đầu xà ngang. Đỉnh nóc chạm mặt hổ phù đỡ các đòn mái phối hợp với các mảng chạm kênh bong của vai rồng, chân móng đỡ đòn mái. Đặc sắc là các đầu rồng, râu rồng chạm nổi sắc nét, luồn qua đôi chân trước chui lên kếp hợp với bờm rồng, mày rồng theo nhịp điệu sóng lượn. Từ đầu rồng trên xà chạm đối xứng được vẽ mầu thực vật rất nhẹ nhàng, uyển nhã không rực rỡ nhưng rất sinh động hài hòa dung dị trong không gian tĩnh lặng của ngôi đình. Lối vẽ màu sắc này ta có thể thấy ở đền vua Đinh - Hoa Lư, Ninh Bình. Phong cách này làm nổi bật sáu bộ câu đối lòng mo lớn chạm khắc sơn son thếp vàng ca ngợi khí thế anh hào lưu cổ tích:

    1. Vân Đồn địa linh nhân kiệt tý dân Ân đức Niệm Nhân tâm

    2. Quang Lạn Hải giác thiên nhai hộ quốc chiến công lưu quốc sử

    3. Vệ quốc Trần Triều bày chiến tuyến Nam Sơn tinh thọ thiên thu



    Chạm khắc Đình Quan Lạn






    Đình ở đảo Quan Lạn thờ Vua Lý Anh Tông


     

    4. ...Lý đế khai thương cảng Đông Hải phú cường vạn đại

    5. Giáng thần thiên thánh trụ thiên thu

    6. Thượng đẳng anh linh lưu cổ tích

    Phía trong hậu cung có tượng thờ hoàng đế Lý Anh Tông uy nghi. Ngôi đình bề thế 5 gian 2 trái, đầu đao cao vút, in bóng rồng trên nền trời xanh, là một không gian kiến trúc mỹ thuật điển hình của ngôi đình mang đậm nghệ thuật kiến trúc điêu khắc Việt Nam thế kỷ XVII ở nơi góc biển chân trời hải đảo còn lại đến ngày nay là vô cùng quý giá tại đảo Quan Lạn.

    Đền thờ ba anh em họ Phạm

    Bên cạnh đình Quan Lạn là đền thờ ba anh em họ Phạm. Các cụ đều là võ tướng người địa phương, có công tích tham gia chiến đấu với Phó tướng Trần Khánh Dư đánh quân Nguyên tại dòng sông Mang tiêu diệt chiến thuyền của Trương Văn Hổ. Trong trận chiến thắng Vân Đồn mở đầu cho chiến thắng Bạch Đằng do Hưng Đạo Vương chỉ huy. Trong trận chiến đấu ba dũng tướng họ Phạm đã hy sinh oanh liệt, được dân Quan Lạn lập miếu thờ cho đến ngày nay. Hàng năm cứ đến ngày 18 tháng 6 âm lịch dân làng mở hội làng tưởng nhớ đến công ơn của ba anh em Cụ đã hy sinh trong trận đánh Vân Đồn lịch sử lúc đó. Vua Trần phong tặng ba Cụ:

    1. Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân, Đông đô hầu Dực bảo trung hưng - Phạm Công Chính (tại miếu thờ Quan Lạn)

    2. Đặc tiến Hùng dũng Thượng tướng quân, Dực bảo trung hưng - Phạm Quý Công (tại miếu thờ Sau Ôn)

    3. Đặc tiến Phụ tướng Thuận hóa đạo Đô Thống Binh Kiểm Dực bảo trung hưng - Phạm Thuần Dụng (tại miếu thờ Đông Hồ)



    Ảnh thờ Hậu cung Tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư






    Đền thờ 3 vị tướng họ Phạm



    Đền thờ ba vị dũng tướng họ Phạm khang trang còn nhiều đồ thờ, bia đá cổ xưa. Địa linh nhân vị thần ba tướng họ Phạm rất linh ứng, được nhà nước công nhận di tích lịch sử quốc gia 3/8/1991.

    Đường từ Vân Đồn ra đảo Minh Châu Quan Lạn qua vịnh Bái Tử Long đã chứng kiến phòng tuyến trải rộng chống quân Nguyên Mông có diện tích 600km2 bao gồm 600 hòn đảo lớn nhỏ cho thấy hào khí Đông A chống quân xâm lược Thát đát là vô cùng oanh liệt, hào hùng. Đảo Quan Lạn thơ mộng có nhiều bãi cát trắng mịn làm say đắm du khách, nơi đây còn hoang sơ yên tĩnh bên dòng sông cát trắng đầy hoa mua, hoa sim xinh đẹp, lưu giữ những trang sử chống quân Nguyên oai hùng

    Trịnh Quang Vũ

Share:         LinkHay.com