E-mail        Print        Font-size  
  • BÀN VỀ TÊN GỌI “TRIỂN LÃM MỸ THUẬT VIỆT NAM”

    Trang bìa cuốn “Sáng tác Mỹ thuật”, NXB Văn hóa, giới thiệu các tác phẩm chọn lọc trong Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 1980, một triển lãm báo hiệu cho mỹ thuật thời kỳ đổi mới.





    Mở đầu thông báo số 2: “Về Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2015” của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (ngày 19/5/2015) có nội dung như sau:

    “Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm phối hợp với Hội Mỹ thuật Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Văn học Nghệ thuật các tỉnh, thành phố tổ chức Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2015 (tên gọi trước đây là Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc) tại Hà Nội và Triển lãm tác phẩm chọn lọc tại Thành phố Hồ Chí Minh.”

    Như vậy, sự đổi tên triển lãm (từ Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc thành Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam), quả nhiên - đã mang tính chính thức, thông qua một văn bản mang tính pháp quy Nhà nước.

    Vậy nhưng, sự đổi tên ấy có thực sự mang lại ý nghĩa mới nào hay không ? Vì chắc chắn còn có một số lý do để chúng ta cần phải cân nhắc lại.

    1. Về mặt thời gian - thì tên gọi Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc (TLMTTQ) chính thức xuất hiện năm 1954. Và kể từ đó đến nay, đã có 13 kỳ TLMTTQ được tổ chức: 1954, 1955, 1957, 1960, 1962, 1976, 1980, 1985, 1990, 1995, 2000, 2005, 2010.

    Về mặt lịch sử - thì các cuộc triển lãm: Triển lãm Tháng Tám (Hà Nội, 1946), Triển lãm Hội họa Kháng chiến (Việt Bắc, 1948), Triển lãm Hội họa (Việt Bắc, 1951) - cũng đã được ngành sử học mỹ thuật Việt Nam thống nhất gọi là các kỳ TLMTTQ (lần thứ 1, thứ 2 và thứ 3), tức là đã có 3 + 13 = 16 kỳ TLMTTQ (chưa kể một vài cuộc triển lãm lớn mang tính “toàn quốc”, như Triển lãm Mùa xuân 1967 tổ chức tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam).

    Giống như nhiều tên gọi khác có chung một cụm từ: “Đại hội Đại biểu Toàn quốc...” - mà đến nay chữ “Toàn quốc” vẫn đang được giữ nguyên - tên “TLMTTQ” là tên gọi đã được đặt ra trong cùng một thời kỳ lịch sử, mang dấu ấn của lịch sử, mà sự chính xác về ngữ nghĩa của chữ “Toàn quốc” là điều không cần phải bàn cãi.

    TLMTTQ - có thể nói - là Đại hội về mặt Nghệ thuật của toàn thể giới mỹ thuật Việt Nam, và ở tầm cỡ, quy mô “Toàn quốc”.

    2. Điều cần phải bàn lại về việc đổi tên từ TLMTTQ thành Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam (TLMTVN) - chính là ở chỗ: tên TLMTVN hoàn toàn không phản ánh được tầm cỡ, quy mô “Toàn quốc” vốn có của triển lãm này.



    Trang bìa vựng tập Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 1976, triển lãm mỹ thuật toàn quốc đầu tiên  sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước



    Bất cứ một nghệ sĩ hay một nhóm nghệ sĩ mỹ thuật Việt Nam nào cũng đều có thể và có quyền lấy tên triển lãm của mình là “TLMTVN”, đặc biệt khi đó là một cuộc triển lãm ở nước ngoài (do phía Việt Nam hoặc phía nước ngoài tổ chức). Hãy thử tưởng tượng về một số cuộc triển lãm như sau:

    - TLMTVN 2015: Bốn thế kỷ tranh dân gian Đông Hồ và 90 năm tranh in khắc hiện đại.

    - TLMTVN 2015: 1000 năm từ gốm Lý đến gốm công nghiệp.

    - TLMTVN 2015: Nghệ thuật Đương đại và ảnh hưởng của điêu khắc đình chùa làng Bắc Bộ.

    - TLMTVN 2015: 90 năm từ Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đến Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam.

    - TLMTVN 2015: Các tác phẩm tiêu biểu từ Cách mạng Tháng Tám đến nay.

    - TLMTVN 2015: Hà Nội - Paris / Paris - Hà Nội.

    - TLMTVN 2015: Tô Ngọc Vân, Nguyễn Phan Chánh, Trần Văn Cẩn.

    - TLMTVN 2015: Các tác phẩm hội họa sau 1975 của Hồ Hữu Thủ.

    - TLMTVN 2015: Thành phố Hồ Chí Minh qua cách nhìn của các họa sĩ trẻ.

    - TLMTVN 2015: Thiếu nhi vẽ biển đảo Tổ quốc.

    Vân vân và vân vân.

    Mới hay, chỉ cần thêm một phụ đề hoặc ghi thêm tên của một hay nhiều tác giả - thì tầm cỡ, quy mô của một cuộc triển lãm mang tên gọi “TLMTVN” đã được “thu hẹp” hoặc “mở rộng” theo nhiều chiều, hướng, cả về không gian lẫn thời gian, tùy theo ý muốn của người sử dụng.

    3. Như đã trình bày ở mục 2 của bài viết, việc sử dụng tên gọi “TLMTVN” - tất yếu phải cần đến một phụ đề nào đó hoặc ghi kèm theo tên của một hay nhiều tác giả - thì cuộc triển lãm ấy mới trở thành một sự kiện nghệ thuật riêng biệt.

    Mà xét ở khía cạnh này - thì tên gọi “TLMTVN” không đạt được nghĩa và ý nghĩa của tên gọi truyền thống (TLMTTQ).

    4. Tổng hợp các mục 1, 2 và 3 - dễ dàng thấy tên gọi “TLMTVN” (thay vì TLMTTQ) - khó có thể đứng vững, bởi vì, sự thật, để có đủ nghĩa và ý nghĩa mà nó “chỉ định”, nó buộc phải được kéo dài ra, chẳng hạn: Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam / Toàn quốc.

    Không nên và không bao giờ nên để xảy ra trong tương lai gần - chuyện - chẳng hạn: người ta sẽ viết, vào một lúc nào đó, rằng: Kính mời các nghệ sĩ mỹ thuật gửi tác phẩm tham dự Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 20xx (lấy lại theo tên gọi đã được sử dụng từ 1946 đến 2010, mà từ 2015 có đổi thành Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam)...

    Một sự thay đổi không cần thiết (chưa nói thay đổi ấy đúng hay sai, phù hợp hay không phù hợp), đôi khi, kéo theo rất nhiều thay đổi cần thiết.


    Quang Việt

Share:         LinkHay.com