E-mail        Print        Font-size  
  • Kỷ niệm 200 năm ngày sinh Charles Francois Daubigny: Daubigny “ngoài trời” và hội họa ấn tượng

    DAUBIGNY - Xưởng vẽ trên thuyền. 1827 - 1878. Bảo tàng Rijksmuseum, Amsterdam



    “… khi một người qua đời, người ta mới ý thức được rằng người ấy đã làm được những điều tốt đẹp, mới hiểu rằng rồi thì người ấy sẽ tiếp tục sống trong ký ức của ít nhất một vài kẻ đương sống …”

    Van Gogh, thư gửi em trai, 3/3/1878 (nhắc tới cái chết của Charles François Daubigny).

    Thị trấn Auvers-sur-Oise nằm ngay phía tây bắc của Paris, một xã bên sông Oise, được bao quanh bởi những vạt rừng và những cánh đồng lúa mì. Thị trấn này có lẽ nổi tiếng nhất vì đây là nơi Vincent Van Gogh đã sống những ngày tháng cuối của đời mình. Trong một bức thư Van Gogh gửi người em trai tên Theo, ông mô tả rằng khung cảnh nơi đây “có những cánh đồng lúa mỳ mênh mông trải dài dưới bầu trời mây vần vũ.” Trên một cánh đồng lúa mỳ đó, vào một ngày tháng 7 năm 1890, Van Gogh tự bắn vào ngực mình, và hai hôm sau ông đã trút hơi thở cuối cùng.

    Van Gogh chuyển đến Auvers vào tháng 5 năm 1890 để được sống gần bác sĩ chữa bệnh cho mình, ngài Paul Gachet, và cũng muốn được có thời gian gần gũi hơn với người em trai tên Theo - lúc đó đang quản lý một tiệm buôn tranh nhỏ ở Paris. Nhưng thực sự còn một lý do quan trọng khác, đó là vì Auvers-sur-Oise từng là nơi cư ngụ và sinh sống của gia đình Charles-François Daubigny (15/2/1817 – 19/2/1878), một họa sĩ phong cảnh nổi tiếng của trường phái Barbizon, và cũng là một trong những thần tượng được Van Gogh tôn sùng. Daubigny đã mất từ năm 1878, và mãi 12 năm sau Van Gogh mới có dịp về nơi có căn nhà cũ của Daubigny, để sống và vẽ trong những tháng ngày tươi đẹp nhất và bi kịch nhất của đời mình. Đến Auvers, Van Gogh gặp lại những cảnh trí hầu như không hề thay đổi gì so với những khung cảnh mà thần tượng của ông đã ghi lại trong tranh. Khi ông nhận ra bà vợ góa của Daubigny, tên là Sophie, vẫn sống tại Auvers, ông thường đến thăm bà và được bà cho phép đặt giá vẽ ngay trong khu vườn nhà. Và rồi những cánh đồng, những vườn cây ăn trái, và các khu nhà mái tranh của Auvers - từng được Daubigny bất tử hoá vào tác phẩm của mình lúc sinh thời - nay tiếp tục trở thành những đối tượng được Van Gogh say mê chiêm ngưỡng và vẽ lại.



    MONET - Hoàng hôn sông Seine mạn Lavacourt, Hiệu ứng mùa đông. 1880. Bảo tàng Petit Palais.



    VAN GOGH - Vườn cây hoa trắng. 1888.  Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam.

    Ngưỡng mộ Daubigny và tranh của ông không phải là độc quyền của Van Gogh. Ngôi nhà và studio của Daubigny ở Auvers đã thu hút rất nhiều nghệ sĩ, bạn bè, và những đệ tử, trong số đó có cả Paul Cézanne và Camille Pissarro. Là người tiên phong của trào lưu “plein air” - vẽ ngoài trời, các kỹ thuật sáng tạo và phong cách cá nhân của Daubigny đã ảnh hưởng tới cả một thế hệ hoạ sĩ được ghi nhận trong lịch sử mỹ thuật: trường phái Ấn tượng. Tuy nhiên, cho đến nay, vai trò của Daubigny trong sự phát triển của chủ nghĩa Ấn tượng gần như đã hoàn toàn bị quên lãng.

    Daubigny sinh ra tại Paris vào năm 1817, trong một gia đình có nhiều người là hoạ sĩ. Năm 1843, ông tới định cư tại làng Barbizon, sau đó, các bạn ông là Théodore Rousseau và Jean-François Millet cũng lục tục kéo về làm dân thị trấn này. Với Camille Corot và Gustave Courbet, hai hoạ sĩ cùng thời quan trọng khác, Daubigny đã giúp họ xây dựng bút pháp hội hoạ Hiện thực, bằng cách chỉ dẫn cho họ phương pháp xử lý với các đối tượng đời thường thay vì những chủ đề trước đây như bối cảnh lịch sử hoặc điển tích. Daubigny đã dành nhiều thời gian và sức lực cho mảng tranh miêu tả cảnh quan thiên nhiên - một yếu tố trước đó các hoạ sĩ thường chỉ sử dụng làm phông nền - và những người lao động bình thường đang làm việc. Tại Barbizon, Daubigny bắt đầu vẽ những tranh phong cảnh khổ lớn bằng sơn dầu ngay tại khung cảnh thiên nhiên ngoài trời, lối vẽ ‘plein air’ - một lối thực hành hội hoạ khác hẳn thói quen hay vẽ tại xưởng thời đó của các hoạ sĩ. Theo ông, chỉ có đi vẽ ngoài trời và hoàn thành ngay ngoài thiên nhiên thì mới có thể tạo nên được những bức tranh giàu tính hiện thực nhất.


    CLAUDE MONET - Mùa xuân (Cây trái ra hoa). 1873. Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York.




    DAUBIGNY - Những người thợ gặt. 1875. Bảo tàng Gouda, Gouda.




    DAUBIGNY - Những cây táo đơm hoa. 1873. Bảo tàng Metropolitan, New York.

    Trong khi cố gắng trực tiếp nắm bắt và cảm nhận những đặc điểm của ánh sáng, không khí và miêu tả cảnh quan như con mắt nhìn thấy ngay trong lúc vẽ ngoài trời, Daubigny đã sáng tạo ra một phương pháp vẽ đắc dụng: dùng cọ di nhanh các nét sơn, giống như tranh phác thảo, và sau đó nhấn nhá thêm các chi tiết cho gợi tả hơn, tinh tế hơn. Chính lối vẽ này đã gợi ý và mở đường cho các hoạ sĩ Ấn tượng về sau áp dụng và phát triển. Một trong những bước đột phá đỉnh cao là vào năm 1857, Daubigny là một trong những hoạ sĩ đầu tiên vẽ theo lối “ướt chồng ướt”, cho phép hoàn thành một bức tranh ngoài trời ngay trong một lần vẽ, một kỹ thuật vẽ mà các hoạ sĩ Ấn tượng đã áp dụng như một chuẩn mục trong thập niên 1860 - 1870.

    Để đi vẽ ngoài trời được lâu và liên tục trong những hoàn cảnh thời tiết không thuận lợi, Daubigny đã tự chế ra một xưởng vẽ nổi trên một chiếc thuyền, đặt tên là Le Botin, mà từ trong khoang thuyền đó ông sẽ ngắm và vẽ cảnh sông nước. Monet, noi gương ông, cũng đặt làm một studio riêng của mình thả nổi dọc theo sông Seine, và từ trên “du xưởng” nổi đó, ông đã vẽ được những bức phong cảnh tuyệt đẹp của những bờ sông, bầu trời, và các hình ảnh phản chiếu của ánh sáng trên mặt nước.

    Ảnh hưởng của Daubigny tới trào lưu Ấn tượng không chỉ ở kỹ thuật vẽ tranh; ông cũng là người dìu dắt và giới thiệu các đệ tử trẻ tuổi của mình vào thế giới nghệ thuật Paris, đồng thời gây dựng một ‘vườn ươm’ cho các nghệ sĩ trẻ tại Auvers. Thật vậy, một trong những đóng góp quan trọng nhất của Daubigny đối với hội hoạ Ấn tượng và tiến trình lịch sử nghệ thuật đã được bắt đầu hết sức ngẫu nhiên trong một cuộc gặp gỡ. Vào năm 1871, tại London, Daubigny đã tiến cử Monet cho đại lý nghệ thuật Paul Durand-Ruel, tạo điều kiện cho mối quan hệ có ý nghĩa lịch sử này giữa nghệ sĩ và đại lý. Kể từ đó, Monet, cùng các đồng nghiệp của trào lưu Ấn tượng là Pissarro, Auguste Renoir, Alfred Sisley, và nhiều người khác nữa, đã sống được, trụ được, rồi dần dần nổi lên và có tiếng tăm trên quy mô thế giới.



    VAN GOGH - Vườn nhà Daubigny. 1890. Bộ sưu tập R. Staechelin, Basel.


     


    VAN GOGH - Cánh đồng lúa mỳ trong cơn giông. 1890. Bảo tàng Van Gogh, Amsterdam.

    Đối với Van Gogh, ảnh hưởng của Daubigny còn nhiều hơn và sâu sắc hơn nhiều - dù Daubigny đã qua đời rồi thì Van Gogh mới cầm bút vẽ. Tuy chưa bao giờ gặp Daubigny, song Van Gogh đã ‘quen’ Daubigny ngay từ khoảng 1875, khi ông làm việc cho một nhà buôn nghệ thuật ở London thường xuyên mua bán tác phẩm của Daubigny. Van Gogh cũng yêu khung cảnh thôn dã như Daubigny, và ông coi Daubigny là một trong những bậc thầy vĩ đại của nghệ thuật tranh phong cảnh; thường xuyên sử dụng tác phẩm của Daubigny làm tư liệu nghiên cứu, học tập. Van Gogh chọn rất nhiều chủ đề và đề tài tương tự Daubigny, ví dụ những cánh đồng anh túc và những vườn cây ăn trái nở hoa. Cái tên ‘Daubigny’ được nhắc đến khoảng 60 lần trong những lá thư của Van Gogh; trong một bức thư gửi cho em trai năm 1883, Van Gogh đã mô tả một cuộc dạo chơi trên cát và ông cảm thấy có sự hiện diện của Daubigny: “anh đến đó, bách bộ một mình ... để lòng mình dịu đi, vì ngay từ đầu anh đã có một cái cảm giác rằng tới đó anh sẽ không cô đơn, mà có ai đó hàn huyên với anh, một người rất già, ấy là ông Daubigny”. Hệ quả quan trọng nhất Daubigny để lại đối với Van Gogh là cái cách quan sát phong cảnh để vẽ: không chỉ vẽ như mắt nhìn thấy, mà phải vẽ nó với một cảm xúc tràn ngập trong lòng. Các nhà phê bình đương thời từng nhận xét rằng Daubigny đã vẽ “bằng mắt” và cả “bằng trái tim.”

    Vào quãng cuối đời, Daubigny thường hay nhìn lên bầu trời; những đám mây đầy kịch tính là những chủ đề thống trị tác phẩm của ông vào giai đoạn này. Van Gogh, trong bức tranh cuối cùng của mình, cũng đã miêu tả bầu trời đầy mây, đầy gió và những cánh đồng lúa bất tận của làng Auvers. Hãy quan sát bức tranh “Những người thợ gặt” của Daubigny vẽ năm 1875 và bức “Cánh đồng lúa mỳ trong cơn giông” của Van Gogh năm 1890. Nếu đặt cạnh nhau, rõ ràng hai bức tranh này có chung đường chân trời, có quy mô giống nhau, và bố cục giống nhau, như thể có một chiều nào đó, hai ông đã đặt giá vẽ cạnh nhau bên một thửa ruộng mới gặt xong, rồi vừa vẽ vừa trò chuyện, tâm tình - tất nhiên mỗi bức đều có lối vẽ và cách biểu cảm riêng.


    DAUBIGNY - Bình minh mạn Villerville. 1874. Bộ sưu tập Mesdag, The Hague.



    MONET - Xưởng vẽ trên thuyền của Monet. 1874. Bảo tàng Kroller-Muller, Otterlo .

    Thật kỳ lạ, mỗi khi xem lại những bức tranh phong cảnh của Daubigny và Van Gogh, tôi cứ băn khoăn tự hỏi tại sao hai ông, dù xa cách nhau về thời gian như vậy, mà lại có được sự đồng cảm lớn lao đến thế qua những cuộc trò chuyện bằng thứ ngôn ngữ tuyệt diệu của hội hoạ phong cảnh? Phải chăng vì cả hai ông đều là những nhân cách lớn, những tài năng vĩ đại và những tâm hồn luôn mê đắm thiên nhiên, yêu thương cuộc sống và con người?

    Mới đây, một triển lãm mang tên “Daubigny, Monet, Van Gogh: Những ấn tượng phong cảnh”, diễn ra từ ngày 21 tháng 10/2016 cho đến ngày 29 tháng 1/2017, tại Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam với sự phối hợp với Bảo tàng Taft ở Cincinnati và Bảo tàng Quốc gia Scotland ở Edinburgh, thực sự là cuộc khảo sát tỉ mỉ các tác phẩm, kỹ thuật, và những ý tưởng của Daubigny cùng với ảnh hưởng của ông đối với sự ra đời và phát triển của trào lưu hội hoạ Ấn tượng, trả lại cho ông không chỉ danh tiếng cá nhân mà cả vai trò to lớn của một người đã dìu dắt và toả bóng lên cả một xu hướng hội hoạ nổi tiếng nhất trong lịch sử nghệ thuật, và thậm chí kéo dài mãi cho tới tận lớp hoạ sĩ Hậu Ấn tượng, trong đó có Vincent Van Gogh.

    Andrea Tran





Share:         LinkHay.com