E-mail        Print        Font-size  
  • Bức tranh "Phù Vân" của Trần Quang Trân

    Chất liệu: Màu nước trên giấy
    Kích thước: 87x60cm
    Năm sáng tác: khoảng 1941
    Tác giả: Trần Quang Trân (Ngym)
    Sưu tập: Ông Nguyễn Minh, Hà Nội

     

    Trong lịch sử hội họa Việt Nam hiện đại, Trần Quang Trân là một họa sĩ có một vị trí đặc biệt.

    Bức bình phong “Bụi tre bóng nước” (1932, sáu cánh, mỗi cánh 110x25cm) của Trần Quang Trân đã được xem là bằng chứng đầu tiên khẳng định phẩm chất “hội họa” đích thực của cái gọi là “tranh sơn mài Việt Nam”.

    Trong cuốn hồi ký (chưa bao giờ xuất bản) của ông, Trần Quang Trân cũng đã gọi bức tranh đó là một “phát minh”.

    Trên thực tế, Trần Quang Trân để lại rất ít tác phẩm. Ngoài một số tranh sơn dầu, thuốc nước, mực nho, ký họa chì than, cho đến nay vẫn chưa tìm ra được bất cứ một bức tranh sơn mài nào khác của ông. Ngay bức “Bụi tre bóng nước”, bức sơn mài đầu tiên đã kể trên, trước thuộc bộ sưu tập của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cũng đã bị thất lạc đi đâu mất trong thời gian đầu kháng chiến chống Pháp.

    Bởi vậy, bức tranh “Phù vân” giới thiệu ở đây, vốn thuộc sưu tập của họa sĩ Năng Hiển (Duy Nhất), nay thuộc sưu tập của ông Nguyễn Minh ở Hà Nội, cũng thuộc hàng “của hiếm”, khi tìm về sự nghiệp hội họa của Trần Quang Trân.

    Họa sĩ Trần Quang Trân (1900-1969), bút danh “Ngym”, sau đổi thành “Nghi Am”. Sinh ở huyện Đan Phượng, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông cũ (nay thuộc thành phố Hà Nội). Ông đã từng tham dự kỳ thi hương cuối cùng ở Bắc Kỳ (1915). Một thời gian làm thư ký Tòa sứ Tuyên Quang.

    Tốt nghiệp Trường Thương mại, ông làm việc tại Sở dầu Hải Phòng và Nhà máy đèn Đáp Cầu.

    1927-1932, ông học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, khóa 3. Nhờ có biết chữ Nho, ông làm trang trí rất đẹp (giải thưởng áp phích Đấu xảo Paris 1931). Đi vẽ ở Lào Cai (1929), ở Thanh Hóa, Nghệ An (1930).

    Học nghề sơn ta qua nghệ nhân Đinh Văn thành, kết hợp nghiên cứu đồ sơn ở Viện Viễn Đông Bác Cổ, Trần Quang Trân đã sử dụng vàng quỳ rây vụn (bột vàng) và bột son trên nhiều lớp sơn, qua khâu mài, để tạo ra các sắc độ và ánh sáng. Đây chính là kỹ thuật nền tảng để sau đó các họa sĩ Phạm Hậu, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Khang, Nguyễn Gia Trí đã hoàn thiện và đẩy lên thành kỹ thuật sơn mài cổ điển đồng nhất (laque unie), làm nên một thời kỳ vàng son của hội họa sơn mài Việt Nam.

    Ra trường, tại Hà Nội, ông mở xưởng sơn mài ở 87 phố Charron (nay là phố Mai Hắc Đế) và ở phố Tố Tịch, làm hàng và sửa chữa đồ cũ, đồng thời sáng tác một số tác phẩm trên đồ vị lợi, vẽ minh họa và phụ bản cho một số báo: “Bắc Kỳ Thể thao”, “Đông Tây”, “Tiểu thuyết Thứ Bảy”, “Cậu ấm”, “Vịt đực”. Đầu thập niên 1940, ông dạy vẽ ở các trường tư thục Thăng Long, Gia Long và từ 1949 ở Trường Mỹ nghệ.

    1958-1962, Trần Quang Trân làm việc tại Xưởng phim truyện Việt Nam, Xưởng phim hoạt hình Việt Nam và tham gia giảng dạy tại Trường Điện ảnh Việt Nam.

    Là một họa sĩ, nhưng Trần Quang Trân luôn luôn có phong thái của một nhà nho. Ông có sở thích vẽ sư sãi, các công trình kiến trúc cổ, cây cối, mặt nước, với bút pháp ngả về cổ điển. Bức tranh “Phù vân” là một thử nghiệm khá lạ của Trần Quang Trân, khi ông kết hợp kỹ thuật vẽ thuốc châu Âu với kỹ thuật đồ họa thư pháp Á Đông, để tạo ra được một kiểu không gian hư ảo như tiên giới, không Tàu mà cũng chẳng Tây, mang đậm một cảm thức thiền, gần gũi, không xa cách.

     

Share:         LinkHay.com