E-mail        Print        Font-size  
  • Có tiếng mà chưa có miếng, vì sao ?

    Bức tranh "Dos Desnudos en el Bosque" tại nhà Christie's trước phiên đấu giá ngày 12/5/2016


    Câu chuyện về các hoạ sĩ danh tiếng nhưng giá tranh không cao, và ngược lại, những người có tranh bán chạy tay nghề chưa hẳn oách nhất vẫn luôn diễn ra hàng ngày, ở nước ta cũng như trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia nghệ thuật thế giới, vẫn có một số lý do chính khiến cho “tình trạng có tiếng mà chưa có miếng” đã đang, và sẽ vẫn tồn tại. Dưới đây xin kể một vài ví dụ khá điển hình, ngõ hầu giúp các "cụ" tranh ế vẫn cứ vui bởi tự tin vào tài năng của mình, mà các "cụ" tranh chạy thì cũng đừng quá tự mãn, phỏng ạ!

    Kỷ lục đấu giá tranh của Frida Kahlo (1907-1954) mới được phá vỡ trong năm nay: bức tranh “Dos Desnudos en el Bosque” (Hai thiếu nữ khỏa thân trong rừng) bà vẽ năm 1939 đã bán được với giá 8 triệu USD tại nhà Christie’s ở New York trong phiên “Nghệ thuật Ấn tượng và Hiện đại” vào ngày 12 tháng 5 năm 2016 (mặc dù có giá trị, kỷ lục nó ghi được chỉ nhỉnh hơn mức giá ước tính ban đầu 5000 đô). Thi sĩ siêu thực kiêm phê bình gia nghệ thuật André Breton từng ca ngợi “đây là một bức họa hoàn hảo và tuyệt đẹp”, còn chuyên gia nghệ thuật Mỹ Latinh của nhà Christie's đánh giá bức tranh này “là một trong những tác phẩm tuyệt vời nhất của Kahlo theo phong cánh ẩn dụ và tự hoạ”.

    Nhưng Frida Kahlo ‘chả là cái đinh gì’ so với Jean-Michel Basquiat!

    Ngay trong tuần đó, tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hậu chiến và Đương đại của nhà Christie’s ở New York vào ngày 10 tháng 5 năm 2016, bức tranh “Vô đề” vẽ năm 1982 của Jean-Michel Basquiat (1960-1988) đã lập kỷ lục với giá 57,3 triệu USD.

    Trước năm 1980, Frida vẫn là một ẩn số trên thị trường tranh thế giới, dù tiếng tăm bà đã lẫy lừng. Chỉ sau năm 1983, từ lúc cuốn sách “Frida: Một tiểu sử của Frida Kahlo” (Frida: A Biography of Frida Kahlo) do Hayden Herrera chấp bút ra đời, hình ảnh của bà trong công chúng yêu hội hoạ đã thay đổi trông thấy. Thế nhưng, giá tranh của bà trên thị trường vẫn còn lẹt đẹt, chưa xứng tầm danh tiếng của bà.

    Trong một bài nghiên cứu, Adriana Zavala, giáo sư lịch sử nghệ thuật và giám đốc nghiên cứu về văn hoá châu Mỹ Latinh tại Đại học Tufts, ghi nhận rằng có một sự thật hiển nhiên là "Kahlo có lẽ là nữ nghệ sĩ nổi tiếng nhất và cũng là nghệ sĩ châu Mỹ Latinh được biết đến nhiều nhất trên thế giới."

    Vậy thì, tại sao kỷ lục đấu giá tranh của bà lại chỉ bằng một phần sáu của Basquiat? Dù bản thân ông hiển nhiên cũng là một nghệ sĩ lớn, thế nhưng cái tên “Basquiat” làm sao được nhắc đến nhiều bằng cái tên “Kahlo”?

    Chắc chắn lý do chính ở đây là khẩu vị, cũng như chuyện “mắm tôm và pho mát”.


    JEAN-MICHEL BASQUIAT - Vô đề. 1982. Bán được 57,3 triệu USD tại nhà Christie's New York ngày 10/5/2016


    FRIDA KAHLO - Nina Con Collar (Cô gái đeo vòng cổ). TY New York ngày 22/11/2016




    CLAUDE MONET - Ao súng. 1919. Bán được 27 triệu USD tại nhà Christie's New York ngày 12/5/2016

    Kahlo vô cùng nổi tiếng - xét trên bình diện quốc tế - nhưng chỉ nổi tiếng với những công chúng khá đặc biệt. Tranh của bà đâu hợp với những người có xu hướng mua tranh của Basquiat với giá 57,3 triệu USD?!

    Một ví dụ khác. Danh hoạ Monet có nổi tiếng không nào? Nổi tiếng quá ấy chứ. Một bức tranh “Ao súng” (Le Bassin aux Nymphéas) ông vẽ năm 1919 bán được 27 triệu đô trong phiên đấu giá ngày 12 tháng 5 năm 2016 tại nhà Christie’s - chính ở phiên đó bức “Dos Desnudos en el Bosque” của Kahlo đã ghi được kỷ lục với giá 8 triệu. Mới đây, tại nhà Christie’s ở New York, trong phiên đêm 16/11/2016, một bức tranh “Đụn rơm” (1891) của Monet đã bán được với giá kỷ lục là 81,4 triệu đô. Như vậy có nghĩa là giá tranh của Monet cao hơn Kahlo tới 10 lần. Thế mà, khi so sánh số lượng người hâm mộ kéo đến xem các triển lãm của họ - đều cùng trưng bày tại Botanical Garden ở New York - thì triển lãm “Vườn của Monet” (Monet’s Garden) của nhà danh hoạ Ấn tượng có lượng khách tham quan năm 2012 là 373.000 người, trong khi đó triển lãm “Frida Kahlo: Nghệ thuật, Vườn, Cuộc đời” (Frida Kahlo: Art, Garden, Life) đầu năm 2015, đã thu hút hơn 500.000 người đến xem.

    Do vậy, người nổi tiếng và được công chúng mến mộ không nhất thiết là sẽ có tranh ghi kỷ lục đấu giá. Những gì xảy ra bên ngoài xưởng vẽ của người hoạ sĩ hoàn toàn phụ thuộc vào cả một hệ thống ‘kênh dẫn’ với những phép tắc đã được định hình từ lâu trong lịch sử nghệ thuật, và chính chúng mới quyết định những sự khác biệt lớn về kỷ lục bán tranh của họ. Hơn nữa, sự chênh lệch giữa giá tranh của các nghệ sĩ nữ so với đồng nghiệp nam từ xưa đến nay vẫn là một vấn đề của thị trường và xã hội.


    Sắp đặt tái tạo studio của Kahlo (ở Casa Azul) trong triển lãm tại Botanical Garden, New York, tháng 5/2015

    Ngoài ra, theo một số chuyên gia của các nhà đấu giá tên tuổi như Christie’s hay Sotheby’s, giá cả của tác phẩm nghệ thuật còn phụ thuộc cả vào vấn đề cung ứng của chúng - hay nói cách khác, dựa trên nhu cầu và khả năng đáp ứng sẵn có trên thị trường. Thị trường tranh của Monet đã được hình thành lâu đời, được củng cố và thúc đẩy bởi một dòng tiền đầu tư ổn định trên thị trường. Vả lại, Monet có thói quen vẽ tranh theo bộ, theo loạt, nên số lượng tác phẩm của ông đáp ứng tương đối tốt cho nhu cầu của thị trường. Hàng hoá nghệ thuật có lợi thế là nó có thể đảm bảo mức độ an toàn và sự tự tin nhất định trong một thị trường vốn nóng lạnh khó đoán. Trên thực tế, thị trường đã tồn tại những xu hướng rất rõ ràng đối với tranh của ông; các chuyên gia không mấy khó khăn để đánh giá hoặc giám định các tác phẩm của Monet mỗi khi chuẩn bị đưa ra đấu giá: họ có thể dựa trên những thông tin xuất xứ và mức giá của chúng trong những lần mua bán trước đó để củng cố niềm tin cho cả người bán và người mua, kích thích thị trường và nâng cao mức giá hơn nữa.

    Trở lại vấn đề của Kahlo, rõ ràng bà không phải là người đã có nhiều tác phẩm. Theo thông tin lưu trữ của các nhà đấu giá, suốt cả đời, bà chỉ sáng tác được khoảng 200 bức tranh; hơn nữa, một số lượng khá lớn đang nằm trong các bộ sưu tập của các tổ chức hay bảo tàng ở Mexico quê hương hoặc bị hạn chế xuất khẩu do luật di sản văn hóa của nước này. Năm 1977 - nhờ có Mary-Anne Martin, một trong những đại lý hàng đầu của nghệ thuật Mỹ La tinh tại Sotheby’s thời đó và là người đầu tiên chủ trì một cuộc đấu giá có tranh của Kahlo - đã có khoảng 20 tranh của Kahlo được ‘khai quật’, và đủ điều kiện để sẵn sàng tham gia vào thì trường đấu giá quốc tế nằm ngoài biên giới Mexico. Kể từ dạo đó, các tác phẩm của Kahlo mới xuất hiện được trên thị trường một cách thường xuyên hơn; Lần cuối cùng, một bức tranh của Kahlo xuất hiện tại nhà đấu giá cũng hơn một thập kỷ rồi, tại Sotheby’s ở New York, ngày 24/5/2006, với giá bán được 5,6 triệu USD, đó là bức tranh “Những chiếc rễ” sáng tác năm 1943.


    FRIDA KAHLO - Những chiếc rễ. 1943. Bán được 5,6 triệu USD tại nhà Sotheby's New York ngày 24/5/2016

    Cũng theo giáo sư sử học nghệ thuật Adriana Zavala, rất khó dự đoán được khi nào thì mới xuất hiện bức tranh kế tiếp của Kahlo trên thị trường, và một khi không có một nguồn hàng ổn định để đẩy thị trường của một nghệ sĩ tiến lên, sẽ xảy ra hiện tượng “mất đà”, dù danh tiếng nghệ sĩ nổi tiếng đến mức nào. Càng có ít tác phẩm của Kahlo bán ra thị trường, càng ít người biết đến những hình ảnh mang tính biểu tượng của bà.

    Khi nghĩ về Kahlo, thông thường mọi người thường nghĩ ngay tới các bức tranh chân dung, đặc biệt là chân dung tự hoạ với cặp lông mày giao nhau rất khác thường của bà. Kỷ lục trước đây của Kahlo thuộc về một bức chân dung tự hoạ. Do đó, ngay cả khi thị trường tranh của bà đã chín muồi - mà bây giờ đã đến lúc đó chăng - người ta vẫn muốn có những bức tranh được coi là mang tính biểu tượng nhất của bà.

    Vậy nên, trong khi bức tranh “Dos Desnudos en el Bosque” dù rất độc đáo và tinh tế, thì thực sự nó vẫn chưa phải là tác phẩm chính yếu hoặc là mặt hàng được thị trường trông đợi ghê gớm lắm. Chỉ đến khi trên thị trường xuất hiện một bức tranh chân dung tự họa tuyệt vời của Kahlo thì tại thời điểm đó, mọi người mới thực sự háo hức, và lúc đó mới có thể dự báo về một kỷ lục mới.

    Hàm Phong

    (Theo Artnet và tư liệu nước ngoài)

    Chú thích:
    Frida Kahlo (1907-1954) là nữ họa sĩ người Mexico, nổi tiếng thế giới với các tác phẩm hội họa chịu ảnh hưởng đậm nét của văn hóa bản địa Mexico và một số trào lưu hiện đại châu Âu như Hiện thực, Tượng trưng, Siêu thực; rất nhiều tác phẩm của bà là chân dung tự hoạ, biểu hiện nỗi đau thể xác của chính bản thân mình. Kahlo kết hôn với danh họa người Mexico gốc Tây Ban Nha Diego Rivera, và chịu nhiều ảnh hưởng về phong cách của chồng. Hiện nay, bà được thừa nhận là một trong những họa sĩ xuất chúng nhất của thế kỷ 20. Ngôi nhà "xanh" của bà tại quê nhà là một viện bảo tàng rất nổi tiếng tại Mexico.

Share:         LinkHay.com