E-mail        Print        Font-size  
  • Nguyễn Thị Kim - Nhà điêu khắc nữ đầu tiên của mỹ thuật Việt Nam


    Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim (1917-2017)

    Trong nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam, các nữ nghệ sĩ đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển các loại hình nghệ thuật hội họa, điêu khắc, đồ họa, mỹ thuật ứng dụng và phê bình mỹ thuật, đã tạo một diện mạo riêng trong ngôn ngữ và tư duy thẩm mỹ.

    Thế hệ nữ nghệ sĩ tạo hình đầu tiên, một thế hệ không mặc cảm, mạnh dạn vượt qua mọi ràng buộc của lễ giáo phong kiến, đi đến thành công trong sự nghiệp lựa chọn, kể cả sự nghiệp không mấy dễ dàng cho người phụ nữ: Sự nghiệp điêu khắc.

    Trong khóa học của Trường Mỹ thuật Đông Dương, trường mỹ thuật đầu tiên do người Pháp thành lập vào năm 1925, ông hiệu trưởng Victor Tardieu đã có những nữ sinh viên xuất sắc thành danh trong khoa hội họa khóa III (1928 - 1932) và Nguyễn Thị Kim khoa điêu khắc khóa XIII (1939 -1944) là nhà điêu khắc nữ đầu tiên của Việt Nam.

    Nhắc đến nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim chúng ta nhớ ngay những cái nhất của bà đã giành được trong suốt hành trang tìm về cái đẹp: Là người phụ nữ đầu tiên học điêu khắc ở thời cận đại, được gặp và thể hiện chân dung Hồ Chủ tịch ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công 1946 và cũng là người đầu tiên được Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Những cái nhất của Nguyễn Thị Kim được đánh đổi cả cuộc đời, năm tháng.


    Nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim (1917 - 2011)


    NGUYỄN THỊ KIM - Hai Bà Trưng. 1995. Sơn khắc

    Chủ đề trên tác phẩm của Nguyễn Thị Kim thể hiện đẹp đẽ cảnh đời thường, phụ nữ trẻ em. Dưới cái nhìn của một thiếu nữ lá ngọc cành vàng trong gia đình Hà Nội xưa, Nguyễn Thị Kim đã hướng sáng tác vào những cảnh đời lam lũ, một nắng hai sương của người lao động trên vỉa hè Hà Nội những năm 40. Triển lãm Salon Unique 1943 Nguyễn Thị Kim tham gia triển lãm với những tác phẩm phù điêu đồng “Về chợ”, với nét khắc tỉa tinh tế đã gợi lên hình ảnh mấy bà nhà quê gồng gánh dáng đi tất tả vội vàng. Phù điêu đồng "Người bán cháo" cũng là một tác phẩm sinh động. Bà bán cháo với đôi thúng, quang gánh ngồi bệt trên vỉa hè múc cháo, đám trẻ con háo hức, người lớn tần ngần đếm tiền. Dưới con mắt tình cảm sâu nặng cách bố cục cũng như thể hiện từng nhân vật toát lên cuộc sống bần hàn của những người lao động. Đó cũng là sự khác biệt về nhân sinh quan của Nguyễn Thị Kim với các bạn cùng trang lứa.

    Chủ đề trên tác phẩm của nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim trải dài suốt cuộc đời sáng tạo gắn liền với hiện thực, đó là những cảnh đời thường, người Việt Nam đôn hậu từ một đất nước hào hùng dân tộc sống hiên ngang vui tươi đầy khát vọng dâng hiến. Tượng của bà thường tả thực mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, mỗi tác phẩm là một suy cảm để thể hiện chiều sâu của không gian lịch sử. Phù điêu "Mười hai cô tự vệ thành Huế", “Bảo vệ thiếu nhi” là một hình tượng người phụ nữ một tay bế đứa trẻ, tay kia đưa thẳng ra trước như đẩy lùi, ngăn cảnh mọi thế lực xâm lăng, tác phẩm này bà luôn chọn cho trang bìa vựng tập, giấy mời triển lãm cá nhân 1979.


    NGUYỄN THỊ KIM - Những người phụ nữ Thái. 1992. Lụa

    Ngôn ngữ cô đọng của tác phẩm thể hiện ở nét dứt khoát kiêu hãnh bằng khối căng nở, không có chi tiết thừa, không có những đường gấp khúc làm chậm nhịp điệu của đường nét tạo hình.

    Ngược lại ở tượng mẹ con là những khối tròn đầy mềm mại ôm ấp che chở. Đứa bé gục đầu vào ngực mẹ, người mẹ tay ôm con nét mặt nhìn thẳng phía trước, kiên nghị nhưng không mất đi nét phúc hậu, chân quê của người phụ nữ Việt Nam.

    Trong suốt cuộc đời sáng tạo bà không thay đổi mô hình thẩm mỹ, tiếp thu bài học từ trường phái cổ điển châu Âu. Phương pháp dựng tượng của bà là sự kết hợp cái tinh hoa bác học của điêu khắc phương Tây kinh điển với cách tạo hình tượng cổ dân gian bảo lưu những đường lượn mềm mại khối tròn đầy đặn. Xem các tác phẩm của bà từ tượng chân dung chủ tịch Hồ Chí Minh (sáng tác năm 1946) đến những tượng đồng chân dung em bé với hai bím tóc tinh nghịch, tượng gang “Nữ công nhân” ta đều thấy bà tôn trọng những bài học từ thầy Jonchère - Trường Mỹ thuật Đông Dương đến các thầy giáo người Nga cặn kẽ dạy bảo tại Học viện Mỹ thuật Quốc gia Nga nơi bà tu nghiệp những năm 60.

    Để kết thúc bài viết này, tôi xin phép được trở về một sáng tác của Nguyễn Thị Kim mà theo tôi đã thay đổi toàn bộ nhân sinh quan của một thế hệ trí thức Hà Nội đi theo kháng chiến. Đó là tác phẩm phù điêu sơn đắp “Hạnh phúc”, 1949 (100x40). Ra đời tại xưởng họa Quần Tín (Thanh Hóa) năm 1949, đây là tác phẩm đầu tiên của nhà nữ điêu khắc Nguyễn Thị Kim đến với kháng chiến, cùng với tác phẩm “Tình quân dân” của Sỹ Ngọc cũng ra đời tại xưởng họa này năm 1949 và cả hai cùng thành danh trong lịch sử hội họa kháng chiến Việt Nam.


    NGUYỄN THỊ KIM - Hạnh phúc. 1949. Sơn đắp. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

    Phù điêu sơn đắp “Hạnh phúc” tác giả khẳng định một quan điểm, khái niệm hạnh phúc trong cuộc chiến giành độc lập dân tộc. Ngày ấy khái niệm hạnh phúc trong mong ước của mọi người là được mùa, no ấm, con trẻ khỏe mạnh, gia đình yên vui, mọi sự tần tảo hy sinh của người phụ nữ cũng chỉ vì gia đình nhỏ bé của mình. Là một phụ nữ, Nguyễn Thị Kim cảm nhận điều đó một cách rõ ràng hơn. Có nhiều cách biểu hiện niềm hạnh phúc trong hoàn cảnh kháng chiến này. Hạnh phúc là bà mẹ với cơ thể khỏe mạnh thanh xuân hai tay nâng bó lúa tượng trưng cho vụ mùa bội thu, đứa con bé bỏng ở tuổi lẫm chẫm mới biết đi, mập mạp, đang níu vào váy mẹ như nũng nịu như đòi hỏi được bế ẵm. Hai mẹ con đang trên đường từ ruộng về ta thấy phía sau họ là bãi ngô xanh mướt với thân cây thẳng tắp lá dài che chở cho những bắp ngô non mới nhú ra.

    Là một phụ nữ sinh trưởng ở chốn thành thị quý phái, nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim đã vượt qua chính mình với những cảm nhận đi vào lòng người, cảm thông đời sống người lao động với một bút pháp tri ân và kính trọng.

    Nguyễn Hải Yến





Share:         LinkHay.com