E-mail        Print        Font-size  
  • Lê Văn Thìn với sơn mài





    Tại Hà Nội có một xưởng vẽ diện tích vẻn vẹn chưa đầy 10m2, mà đều đặn sản sinh ra những bức tranh sơn mài kích thước không nhỏ, những bức tranh chứa đựng không gian “Tả xung hữu đột” rộng rãi.

    Đấy là xưởng vẽ của họa sĩ Lê Văn Thìn. Tôi đã nhiều lần quan sát bạn mình làm việc. Cái cách anh cặm cụi xoay trở những tấm vóc to nặng, cái cách anh đăm chiêu ngắm tranh hay là sôi nổi nói về ý tưởng của mình… đều cảm động.

    *

    Cho đến ngày hôm nay, điều bình thường là tranh sơn mài Việt Nam không còn độc tôn nữa. Kỹ thuật tạo hình bằng chất liệu sơn ta khởi xướng từ các họa sĩ lứa đầu của trường mỹ thuật Đông Dương, với thời gian đã trở nên phổ biến, nở rộ muôn màu muôn vẻ.

    Bây giờ nhiều họa sĩ của nhiều nước đã vẽ tranh sơn mài và vẽ đẹp.

    Chúng ta là “Chính tông môn phái”, làm sao giữ cho tranh sơn mài Việt Nam dù không còn vị thế độc tôn, vẫn phải là độc đáo và có tầm vóc xứng đáng. Đây là tâm huyết của tất cả các họa sĩ đang đẫm mình trong tình yêu sơn mài Việt.

    Quan sát mỹ thuật Việt Nam từ những năm 30 của thế kỷ trước cho đến nay, thì thấy tranh sơn mài dù có nét độc đáo, lộng lẫy riêng biệt, cũng không vượt khỏi dòng chảy chung của nền mỹ thuật.

    Đến giờ nó như đang ngập ngừng. Thời hiện đại với tốc độ sống cuồn cuộn là áp lực không nhỏ cho sự lắng đọng. Biển thông tin mênh mông, nhưng chưa chắc đã tạo được sức mạnh cho sáng tạo.

    Thuận lợi thì nhiều, nhưng cái riêng tư vẻ như bối rối và dễ bị che khuất.


    LÊ VĂN THÌN - Nhật nguyệt. 2000. Sơn mài. 120x160cm





    LÊ VĂN THÌN - Phố Hà Nội. 2016. Sơn mài. 90x120cm

    Tranh sơn mài Việt ẩn náu tâm thức của người Việt. Rất may là thế hệ những người khai sinh ra nó đã thực sự đóng dấu ấn đậm đà cho tâm thức Việt trong tranh sơn mài. Vì vậy nó độc đáo, không thể trộn lẫn.

    Tâm thức ấy nó nằm ở đâu. Tất nhiên nằm trong lòng người vẽ, và nó được phát lộ nhờ vào kỹ thuật. Kỹ thuật riêng của từng người, giống như nhịp thở riêng của mỗi người.

    Chẳng ai vạch ra được cái tâm thức Việt trong tranh là như thế nào. Chỉ có người họa sĩ lao động miệt mài may ra mới làm cho nó phát lộ, từ tình yêu của mình và từ kỹ thuật của riêng mình.

    Lê Văn Thìn vẽ nhiều. Anh lao động cật lực và nghĩ ngợi nhiều. Lao động là thời gian duy nhất của tài năng. Thật đúng vậy, tài năng chỉ được khai sinh và thành lập trong cái khoảng thời gian duy nhất đó.

    Dường như người họa sĩ này sẽ lập tức nói to lên và hào hứng lên, khi đề cập đến việc vẽ. Dường như đến tuổi lục tuần, mọi trăn trở và say sưa của anh đều chỉ khư khư bám vào việc vẽ.

    Đấy là một may mắn, niềm yêu ấy đã tràn vào tranh anh. Nó là năng lượng hổn hển trong tạo hình của anh.

    Lê Văn Thìn tâm sự rằng “Anh như được bừng tỉnh khi ngộ ra, chỉ tình yêu và cảm xúc là có thể tạo nên cái riêng biệt và cái đẹp”. Điều này thì không mới. Nhưng thấm cảm nó đến tâm can và chuyển hóa được vào tranh, lại là một cuộc trường chinh gian nan lắm. Không nhiều người làm được.

    Tình yêu và cảm xúc là bí kíp của sáng tạo. Nó giúp cho con người vượt trên sự thông minh tột bậc của máy móc thời hiện đại. “Máy móc bây giờ đã có thể tạo nên những gam màu đẹp, những bố cục vàng, cả những bất ngờ làm cho giật mình... Nếu ta không đẫm mình trong tình yêu và cảm xúc riêng tư thì sẽ thua nó đấy!" - Lê Văn Thìn nói vậy.

    Và anh đã thực hành cái điều nghe ra thật trừu tượng ấy như thế nào.

    Khi người họa sĩ yêu và cảm, anh ta sẽ trở nên hồn nhiên và tự do. Cái thể tạng của anh ta bật dậy, hiển hiện lên, trong một thứ kỹ thuật không có ở người khác.

    Khi xem tranh của Thìn, tôi thường cảm động trước tiên vì sự chân thật của thể tạng anh hiện lên trong tranh của anh. Có bao nhiêu là có bấy nhiêu. Không hề gắng gỏi gồng mình, cho nên đẹp.

    Hội họa khó lòng thuyết phục tất cả, mà chắc cũng không cần phải như thế. Sự định hình một cá thể hội họa là đáng trân trọng và là đóng góp không nhỏ.

    Phong cách của Lê Văn Thìn không hình thành từ những vỏ sò vỏ hến mà anh đã tung tẩy rất điệu nghệ. Nó là tâm tình của anh, là thể tạng anh hòa vào một cách mềm mại và rõ ràng bên trong những chất liệu cứng cỏi, khó bảo ấy.


    LÊ VĂN THÌN - Nhớ Hà Nội 1. 2017. Sơn mài. 120x270cm





    LÊ VĂN THÌN - Nhớ Hà Nội 2. 2017. Sơn mài. 120 x 270





    LÊ VĂN THÌN - Rồng. 2017. Sơn mài. 120x280cm

    Kỹ thuật thường được phát sinh từ cảm xúc. Ai cũng biết vậy. Nhưng nếu không thực sự tự do thì bao nhiêu ràng buộc sẽ níu giữ sáng tạo, làm sao có thể nảy sinh ra kỹ thuật riêng.

    Băn khoăn với truyền thống, băn khoăn với hiện đại. Rồi còn tiêu chí của nghề nghiệp nữa… Những ràng buộc ấy luôn luôn bủa vây người vẽ. Cuộc bứt phá của mỗi cá nhân thực sự là bứt phá ra khỏi những ràng buộc - Những ràng buộc tự trong nội tại của mình.

    Đến giờ nhớ lại tác phẩm tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật của Lê Văn Thìn, thấy cái thể tạng hội họa của anh đã manh nha từ đó. Cung cách đã thay đổi rất nhiều, nhưng cử chỉ vẫn luôn là riêng biệt.

    “Đẫm mình trong tình yêu và cảm xúc riêng tư”. Thìn đã như thế trong lao động nghề nghiệp của mình. Một thời “Sơn mài trắng” của anh từng tạo nên nhiều lưu luyến cho người xem.

    Vẫn kiên cường với những chất liệu cứng cỏi, người họa sĩ này ngày càng mềm mại. Lao động và tình yêu làm cho tương phản cứng mềm trong tranh của anh trở thành bản sắc. Và một thứ kỹ thuật đòi hỏi gia công khá vất vả, rốt cuộc đã tự nhiên như không,tỏa lên và âm vang.

    Người xem phải dừng lại lâu trước mỗi bức tranh. Những bức tranh thường rất nhiều chi tiết. Còn màu sắc và đường nét thì tung hứng như là không cần cân nhắc, nhưng lại thật hài hòa và chuẩn mực.

    Nhóm tranh “Thị Mầu” - “Thúy Vân”... Có gì đấy sâu xa về nhân tình lắng lại ở bên trong bố cục và bên trong tạo hình xôn xao. Khả năng quản lý rất nhiều chi tiết trên một bề mặt tranh, cho phép Lê Văn Thìn có thể thỏa thê thổ lộ ẩn ý của mình.

    “Đền Ngọc Sơn”, “Phố Hà Nội”, “Phố Tam Bạc” rất mới mẻ. Không cần phải tìm cách gì cả, vẽ một cách thật thà như bản thân trần trụi, thành ra riêng biệt , thành ra mới mẻ.

    Những bức tranh này cảm động bởi vì nó dung dị gần gũi. Nó lại rất hấp dẫn bởi sự điệu nghệ của bút pháp và độ rung của chất liệu.

    Nhóm tranh “Tình Yêu” có cung bậc cảm xúc ngang bằng nhau, nhưng được âm ba với những dạng thức khác nhau. Có vẻ như nguồn cảm hứng của họa sĩ đang còn đầy đặn lắm.

    Tôi thực sự không ngợi ca, nhưng trên cái nền tranh sơn mài của đất nước, hiện lên được những nhân cách hội họa rõ nét và độc đáo thì mừng rỡ. Lê Văn Thìn đã bước vào cái khoảng riêng của anh một cách say sưa và chắc chắn.

    Triển lãm lần này sẽ là những sáng tác mới nhất của anh. Chúng ta cùng thưởng thức tranh sơn mài của anh. Tôi tin tâm trạng người xem tranh Lê Văn Thìn sẽ nhẹ nhõm và phấn chấn như được cổ vũ, như được truyền thêm năng lượng.

    Trở lại với tâm thức sơn mài Việt. Có lẽ không cần phải băn khoăn nhiều, bởi vì đã có nhiều hoạ sĩ đang làm việc hết mình. Nhiều tư chất đã được hình thành hoặc đang được tự khai phá.

    Rồi chúng ta sẽ không phải quá lưu luyến với những Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... Năng lượng tuyệt vời của các bậc thầy chắc chắn sẽ được thế hệ các họa sĩ hôm nay tiếp thêm vào bằng lao động không mệt mỏi, và sáng tạo không mệt mỏi.

    Trần Luân Tín


     

     


     

Share:         LinkHay.com