E-mail        Print        Font-size  
  • Con gà trên gốm cổ

    Ảnh 2


    Con gà đặc biệt là gà trống chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống vật chất và tinh thần của người Việt từ ngàn xưa. Là vật nuôi được thuần hoá từ rất lâu trong lịch sử, gà gắn bó với cuộc sống con người, gắn chặt với nhiều hệ thống tín ngưỡng và thờ cúng tôn giáo với tư cách là lễ vật hiến tế hay lễ vật tế thần. Dù lịch sử có trải qua bao thăng trầm, biến động đi nữa thì con gà vẫn có vai trò nhất định trong đời sống của người dân nhất là những người nông dân một nắng hai sương ở những vùng nôn thôn. Trong văn hoá phương Đông, con gà là một trong 12 con giáp với biểu tượng Dậu và cũng nằm trong lục súc (ngựa, bò, dê, gà, chó, lợn). Chính vì rất gần gũi, quen thuộc nên hình ảnh con gà cũng thường được đề cập trong văn thơ, hội hoạ, tranh dân gian và đặc biệt trên các sản phẩm gốm sứ cổ...

    Như chúng ta đã biết, những hoa văn trang trí trên đồ gốm cổ Chu Đậu đa dạng về phong cách thể hiện, cực kỳ phong phú về đề tài như Bát tiên quá hải, Thất hiền, Phúc - Lộc - Thọ, Mai - Lan - Trúc - Cúc, Lưỡng long tranh châu, Sư tử hí cầu... Ngoài ra, những nghệ nhân gốm sứ Chu Đậu xưa còn lấy cảm hứng chân thực từ những hình ảnh quê hương, đất nước thanh bình với những bụi tre, khóm trúc, ruộng đồng, ao sen, muôn hoa đua sắc... hay cảnh lầu son gác tía, chùa chiền, lâu đài cung điện..., hay hình ảnh về muôn thú như rồng, sư tử, kỳ lân, voi, nai, hoẵng, heo, ngựa..., các loài côn trùng như bướm, chuồn chuồn, ong..., các loài cá tôm... tạo nên những bức tranh gốm hồn nhiên, hấp dẫn cùng với nghệ thuật thể hiện màu sắc tương phản, sinh động.

    Trong số hàng trăm ngàn những cổ vật khai quật gốm sứ cổ Chu Đậu có niên đại cách đây hơn 500 năm được trục vớt từ con tàu đắm cổ tại vùng biển Cù Lao Chàm (Hội An, Quảng Nam), có hàng ngàn cổ vật được trang trí hình ảnh của muôn thú từ những con thú trong truyền thuyết như rồng, lân, phượng... đến những con thú gần gũi, thân thuộc với con người như ngựa, dê, sư tử, chim muông, tôm cá... Tuy nhiên chỉ có vài tiêu bản gốm thể hiện hình ảnh con gà, trong đó đáng chú ý nhất chiếc ấm được vẽ bằng men tam thái (ba màu đỏ, lam, lục) thể hiện một con gà đang đứng, đầu gà có một lỗ tròn để rót chất lỏng vào, thân giữa phình to và thon dần về phía đáy. Đôi mắt gà được thể hiện sắc sảo, mỏ gà hơi cong và có lẽ đây là hình tượng một con gà mái vì chiếc mào gà được thể hiện khá nhỏ... (Ảnh 1)


    Ảnh 1



    Ảnh 3


    Hai tiêu bản gốm men trắng hoa lam khác thể hiện hình tượng con gà cũng khá rõ nét. Đó là chiếc hũ hai đầu gà (ảnh 2) và chiếc lọ tượng gà (ảnh 3). Chiếc hũ hai đầu gà là loại hủ trung, chiều cao khoảng 10cm thể hiện hình tượng hai con gà qua hai cái đầu và đuôi nhỏ gắn song song đối xứng ở phía trên gần miệng hủ. Thân hũ được thể hiện hình ảnh của cánh gà hình elip với những hình sóng mép vỏ sò và chấm tròn nhỏ trang trí bên trong, phía bên dưới là những nét chấm phá cách điệu thể hiện lông gà và dưới cùng là chân gà. Tuy thể hiện hai đầu, hai đuôi nhưng trên cùng một sản phẩm có dạng hình cầu nên những người nghệ nhân xưa chỉ thể hiện có một cặp cánh và một cặp chân gà mà thôi. Còn chiếc lọ tượng gà thể hiện hình tượng con gà như đang ấp con, ấp trứng qua chi tiết trang trí chân gà như đang khuỵ xuống ép sát vào thân. Con gà này được thể hiện hầu như đầy đủ các bộ phận của cơ thể từ đầu, mào, đuôi đến chân, cánh và lông gà. Đặc biệt ở phần miệng gà có một lỗ tròn nhỏ và phía trên lưng gà có gắn một hũ nhỏ, vành miệng loe. Có thể chiếc lọ tượng gà này được sử dụng như công năng như một chiếc ấm, chất lỏng sẽ được đổ vào chiếc lọ nhỏ trên lưng gà và được rót ra từ miệng gà...



    Ảnh 4



    Ảnh 5

    Ngoài ra còn có hai tiêu bản gốm cổ Chu Đậu là những chiếc đĩa thể hiện hình ảnh những con gà trống không khác mấy so với hình ảnh gà trống chúng ta thường thấy ngày nay. Chiếc đĩa thứ nhất có đường kính khoảng 15cm, là một chiếc đĩa nhỏ thể hiện hình ảnh một con gà trống đang cần mẫn kiếm mồi trên một bờ đá hay mô đất, phía bên trên là nét vẽ cách điệu của một nhánh tre hoặc trúc (ảnh 4). Một hình ảnh rất đỗi quen thuộc, yên bình ở những vùng nông thôn Việt Nam. Chiếc đĩa thứ hai có đường kính khoảng 24cm, thể hiện hình ảnh hai con gà trống đang chọi nhau (ảnh 5) - một trò chơi dân gian tao nhã, phổ biến xuất hiện từ thời nhà Lý. Đây là thú chơi mà hầu hết ở các dịp lễ Tết, hội hè đều có, nó vừa có tính tiêu khiển vừa lại khuyến khích việc chăn nuôi của nhà nông xưa. Chiếc đĩa này thể hiện hình ảnh hai con gà trống như đang bay lên không trung, cong đuôi, xù lông, trợn mắt, co chân, quắc móng chuẩn bị lao vào một cuộc chiến không khoan nhượng... Phía bên trên lòng đĩa thể hiện một nhánh cây tùng - loài cây tượng trưng cho người quân tử, đấng trượng phu. Với bố cục bức tranh như vậy phải chăng trò chơi chọi gà trong giai đoạn lịch sử này là thú tiêu khiển tao nhã rất được giới quý tộc, đấng trượng phu yêu thích... Điều đặc biệt cả hai chiếc đĩa này đều rất quý và có giá trị do vành miệng đĩa có chia thuỳ và được vẽ bằng men tam thái, vành đĩa trang trí dãi cánh hoa sen cách điệu...

    Những tiêu bản gốm sứ Chu Đậu cổ cách đây hàng trăm năm thể hiện đề tài trang trí là hình tượng con gà với hình dáng, tư thế và sắc thái được thể hiện hết sức cường tráng, khỏe mạnh và sinh động. Dù chỉ là những hình tượng cách điệu, là những nét hội họa trên gốm, chúng ta vẫn cảm nhận được sự oai phong nhưng cũng hết sức mềm mại, linh hoạt, nhanh nhẹn, cần mẫn, chịu thương chịu khó vốn có của loài gia cầm hết sức thân thuộc này. Thông quan đề tài trang trí trên gốm, người xưa đã lấy hình tượng con gà để phản ánh hiện thực của xã hôi đương thời qua đó để gửi gắm, thể hiện những ý tưởng mang tính nhân văn sâu sắc.

    Mai Hồng Lâm

Share:         LinkHay.com