E-mail        Print        Font-size  
  • LẠI SUY NGHẪM VỀ AMEDEO MODIGLIANI TÀI HOA, LỖI LẠC, BẤT HẠNH VÀ MỆNH BẠC

    Họa sĩ Amedeo Modigliani




    Đầu những năm 1900 ở Paris, Amedeo Modigliani, nghệ sĩ hội họa và điêu khắc Italia (12/7/1884 - 24/11/1920), đã phát triển một phong cách sáng tác độc đáo, không tiền khoáng hậu. Ngày nay, những bức chân dung thanh thoát và những bức khỏa thân tươi mát của ông đều lập tức gợi lên tên tuổi ông, tuy nhiên suốt quá trình sự nghiệp sáng tác ngắn ngủi của ông trong những năm tháng ấy, ít người nhận ra được tài năng thiên bẩm hiếm có của ông trừ một số ít bạn đồng nghiệp tâm giao thân thiết ra. Modigliani đã phải vật lộn với đói nghèo và tình trạng ốm yếu triền miên, để rồi vào một ngày đầu xuân ông đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 35, cái tuổi đầy hứa hẹn còn thăng hoa hơn nữa, vì bệnh lao quái ác, và vì … thói quen nghiện rượu và nghiện ma túy (hashish) của ông.

    Phong cách nghệ thuật độc đáo của Amedeo Modigliani

    Năm 1906, Modigliani sống ở Paris, nơi ông được tiếp xúc với các sáng tác của Henri de Toulouse-Lautrec, Georges Rouault, và Pablo Picasso (đang trong "thời kỳ màu xanh - blue period") và đã tiếp nhận những ảnh hưởng của họ như thể hiện rõ trong họa phẩm Phụ nữ Do Thái (The Jewess) vẽ năm 1908, hiện thuộc bộ sưu tầm tư nhân ở Paris. Ảnh hưởng mạnh mẽ của các tác phẩm của Paul Cézanne thể hiện rất rõ nét cả trong cách Modigliani cố tình bóp méo hình hài và cách tự do sử dụng những mảng màu lớn, phẳng dẹt.




    AMEDEO MODIGLIANI - Large nude


    Tình bạn của ông với Constantin Brancusi đã nhen lên trong ông niềm đam mê điêu khắc, trong lĩnh vực này ông vẫn duy trì phong cách riêng của mình, thể hiện rõ trong các nhịp điệu đường nét mạnh mẽ, những hình thù đơn giản kéo dài, luôn theo chiều thẳng đứng. Các tác phẩm Đầu người (Head) - 1912, hiện đang trưng bày tại Viện Bảo tàng Guggenheim, Thành phố New York, và Caryatid - 1914, hiện đang trưng bày tại Viện Bảo tàng Mỹ thuật Hiện đại (MoMA) Thành phố New York, đều là những điển hình cho những sáng tác điêu khắc của ông, chủ yếu là tượng bán thân, rất ít tượng toàn thân.


     

    AMEDEO MODIGLIANI - Tượng đầu phụ nữ

    Sau năm 1915, Modigliani hoàn toàn lao vào hội họa, sáng tác ra một số những tác phẩm tuyệt nhất của ông trong thời kỳ này. Mối quan tâm của ông đối với các mặt nạ và tượng điêu khắc Phi châu vẫn thể hiện rõ, đặc biệt trong cách xử lý gương mặt của người ngồi mẫu: phẳng lì, trông như mặt nạ, với cặp mắt hình hạnh nhân, mũi bị vặn vẹo, môi trề, cổ dài ngoẵng… Bất chấp cách tiết kiệm cao độ về bố cục với màu nền tranh có tính chất trung hòa, các bức chân dung đều cho thấy rõ tính cách của người ngồi mẫu, như Chân dung Moise Kisling (1915, hiện thuộc bộ sưu tầm tư nhân ở Milan) là một ví dụ. Một điển hình đẹp nữa của các tác phẩm chân dung của Modigliani là kiệt tác Nữ khỏa thân nằm nghiêng (Reclining Nude - 1917), hiện vẫn đang trưng bày tại VBT Guggenheim, một tổng hòa các đường nét và sắc màu không hề có tính chất dung tục dâm ô, ngược lại vô cùng thanh thoát đến cao kỳ, cuốn hút người xem khiến không thể rời bước trước các đường cong mềm mại cũng như cách lý tưởng hóa nổi bật, gây ấn tượng vô cùng sâu sắc về tính gợi cảm bất tận của phái nữ.

    Nghệ thuật cách điệu của Amedeo Modigliani

    Amedeo Modigliani là một trang thanh niên đẹp trai, tuấn tú và các sáng tác của ông đượm nét nhẹ nhàng, thanh thoát đến tuyệt diệu, rất khác thường, khiến người xem không muốn rời bước. Qua những ảnh hưởng của nghệ sĩ điêu khắc Rumani Constantin Brancusi, ông say mê nền điêu khắc nguyên thủy, đặc biệt là của châu Phi. Ông tiếp tục phát triển một phong cách sáng tác cách điệu vô cùng tinh tế được xây dựng trên cơ sở những đường nét uốn lượn có tính chất trang trí rất nhẹ nhàng, mềm mại và uyển chuyển với những hình dạng được đơn giản hóa cao độ. Ta khó có thể hình dung được lý do tại sao hồi đó sáng tác của ông đã không thu hút được sự chú ý của các Mạnh thường quân. Ấy vậy mà ngày nay, ông lại nổi tiếng về những bức thiếu nữ khỏa thân cổ dài nhưng vô cùng thanh nhã. Tuy thế, chính những bức chân dung dưới nét bút của ông mới đặc biệt, khác thường nhất.




    AMEDEO MODIGLIANI - Tượng hai người ngồi


    Chaim Soutine, một trong số những bạn tâm giao của A. Modigliani, là họa sĩ Pháp gốc Do Thái Belarus, người đã góp phần quan trọng cho phong trào biểu hiện chủ nghĩa trong khi sống ở Paris. Bản thân nghệ thuật của Soutine cũng rất độc đáo, đôi khi đến mức kỳ cục, Soutine đã có sức hấp dẫn kỳ lạ đối với Modigliani vì những ấn tượng mạnh mẽ, sâu đậm về thể xác lẫn tâm hồn của ông. Trong bức Chân dung Chaim Soutine (91 x 60 cm) do Modigliani vẽ năm 1917, sơn dầu trên vải bố, Soutine trông như muốn nhô ra khỏi khung tranh, chẳng khác gì một cây cột lóng ngóng, kỳ khôi, mũi to bè đến thô kệch, hai mắt không cân xứng, mái tóc dày cộm, bờm xờm. Tất cả vẻ vụng về đến kỳ lạ ấy lại bị tương phản bởi đôi bàn tay, cổ tay nhỏ nhắn, gọn gàng, gây ấn tượng đối với người xem về một con người đang khao khát có được một mảnh đất quê hương… Toàn bộ bức chân dung toát lên một nét buồn man mác, và cả một tinh thần quyết tâm thể hiện ở đôi môi dày, đỏ, mím chặt với một ý chí cương quyết hiếm có !

    Nghệ thuật khỏa thân của Amedeo Modigliani

    Nghệ thuật vẽ khỏa thân của Amedeo Modigliani thường được trình bày như là một bộ phận cấu thành, thống nhất, của sáng tác hội họa của ông, nhưng cũng có nhà phê bình cho rằng cần nhìn nghệ thuật vẽ khỏa thân của Amedeo Modigliani tách rời hẳn nghệ thuật vẽ chân dung của ông một phần vì đây là một vấn đề phương pháp luận. Trong khi những tác phẩm không khỏa thân (non-nudes) của ông có chứa nhiều "tạo tác trừu tượng" (abstract artefacts), chẳng hạn các trường hợp kéo dài, bóp méo các khuôn mặt, thì nghệ thuật vẽ khỏa thân của ông lại gần gũi với thực tế hơn. Ta có thể nói rằng những người được miêu tả trong các tác phẩm không khỏa thân của Modigliani đều phải chịu theo những ý muốn trừu tượng chợt nảy ra trong óc ông, trong khi những người mẫu cho các tác phẩm khỏa thân lại quyết định, điều khiển cách thức ông miêu tả họ bởi ngoại hình tự nhiên vốn có của họ.




    AMEDEO MODIGLIANI - Nữ khỏa thân nằm nghiêng


    Một điểm khác biệt nổi bật nữa là vấn đề độ mãnh liệt, dữ dội và không khí của các bức tranh. Trong đời thường, Modigliani đã bị đè nặng bởi nhịp sống đơn điệu của sinh hoạt hàng ngày, dẫn tới bệnh nghiện rượu và nghiện ma túy của ông. Trong sáng tác nghệ thuật, tình trạng đó dẫn tới nét buồn tẻ và nhàm chán thể hiện rõ trong một vài tác phẩm không khỏa thân. Cũng theo nghĩa đó, nghệ thuật vẽ tranh khỏa thân của ông cũng rất khác. Tất cả các tác phẩm khỏa thân của ông đều thể hiện một độ mãnh liệt, dữ dội, với những nét rất riêng tư mà ta không thể nào thấy trong bất cứ tác phẩm không khỏa thân nào của ông, ngay cả trong những bức chân dung vẽ Jeanne Hébuterne, người yêu 21 tuổi của ông. Một số các họa phẩm của ông có thể hiện những biểu tượng mang chất tượng trưng, nhưng không thể gọi phong cách của các tác phẩm không khỏa thân của ông là chủ nghĩa biểu trưng được, vì ông quá tỉnh táo trong sinh hoạt hàng ngày. Chỉ khi nào phong cách của Modigliani có thể thoát ly được thực tế cuộc sống hàng ngày và được coi là có tính chất biểu trưng chủ nghĩa, thì đó chính là trong các họa phẩm theo nghệ thuật vẽ khỏa thân, điển hình nhất là trong tác phẩm nữ khỏa thân trứ danh khổ lớn nhan đề Nữ khỏa thân (Large Nude) năm 1917.

    Như Beatrice Hastings đã từng nhận xét rất đúng : "Amedeo Modigliani không thể nào sáng tác được khi ông đã sử dụng hashish". Như thế rõ ràng là, trong khi sáng tác, chỉ có thông qua nghệ thuật vẽ tranh khỏa thân thì Modigliani mới có thể để cho tâm hồn mình bay bổng phiêu diêu, vượt lên trên thực tế đơn điệu của cuộc sống hàng ngày vậy.

    Điền Thanh

    (sưu tầm, tổng hợp và giới thiệu)

Share:         LinkHay.com